Dutch Rattan Design

Waar woonde een Klercq in Middelburg?

Verspreid over Zeeland liggen plaatsen waar een Klercq heeft gewoond, daar is geboren, of waar een verhaal aan verbonden is. Wilt u nader kennis maken met de geschiedenis van uw familie, neem er rustig de tijd voor. Een lang weekend Zeeland doet u verbaast staan hoe mooi deze provincie is. Elk eiland heeft een eigen sfeer. Van eilanden kunnen we nauwelijks meer spreken, want elk deel is sinds lang met dijken of bruggen verbonden. Zeeuws Vlaanderen mag u beslist niet overslaan. Zeeuws is het wel, maar niet minder Vlaams. Nergens kunt u zo genieten van de eerlijke Vlaamse Pot als in Sluis, Axel of Hulst. Met de veerboot Vlissingen-Breskens kunt u helaas niet meer de oversteek over de Westerschelde maken naar het "vaste land." Deze veerdienst is nu allen bestemd voor bus-, fiets- en taxiverkeer. Een tunnel bij Terneuzen, verbindt tegenwoordig Zeeuws-Vlaanden met Zuid-Beveland.

Landkaart van Zeeland - Map of Zeeland - Carte de Zélande

In Middelburg zijn veel oude adressen terug te vinden waar een Klercq heeft gewoond. Maar, bijvoorbeeld ook in Zanddijk bij Veere, de Kapelstraat in Veere en Serooskerke, of de Groote Abeele bij Oost-Souburg. Kinderen van ds. Jacobus Klercq zijn geboren in Bruinisse, Tholen en Zuid Beyerland. De echtgenoot van Goutien Klercq, Iman Nierse kwam uit Zierikzee, een schitterend historisch stadje. Van Noord-Monster bij Veere is nauwelijk iets terug te vinden, maar daar is wel de vrouw van Cornelis Noe Klercq geboren. 

Aangetrouwde families moeten niet over het hoofd worden gezien. De familie Joosse, van mijn grootmoeders zijde, is afkomstig uit het Verdronken Land van Saeftinghe. Nu de Hedwigepolder nog niet onder water staat, kunt u de sfeer proeven waar deze familie omstreeks 1558 is ontstaan. Later is de familie vertrokken naar Axel, daarna verhuisd naar Middelburg, Kleverskerke en 's Heer Hendrikskinderen op Zuid-Beveland. Voor een deel van de Amsterdamse Klercq-en ligt verhaal in Groede, een klein lieflijk dorpje even ten zuiden van Breskens.

Historisch wandelroute familie Klercq - Historical route family Klercq - Route Histoire de la familie Klercq

In bijlage kunt een kaart downloaden met een route omschrijving. Op elke willekeurige plaats kunt een wandeling starten. Let wel op! Middelburg kent een strikt betaald parkeersysteem. Maak gebruik van een parkeergarage of lang parkeerplaats aan de rand van het stadscentrum. Voorkom een plaque sans pardon op uw auto. Dit zou uw humeur flink kunnen bederven. Met YouTube filmpjes zal ik laten zien waar u mooie plekjes kunt vinden.

© 2012 Albert Prins

Waar woonde een Klercq in Rotterdam?
Where lived a Klercq in Rotterdam?

De geschiedenis van de Middelburgse Klercq-en begint feitelijk in Rotterdam. Deze stad die samen met Dordrecht in de 17-18de eeuw, hoewel het geen kuststeden zijn, dynamische handels-en havensteden waren, ging hier een sterke aantrekkingskracht vanuit op mensen die een goede toekomst wilde opbouwen. Dit deltagebied is vele malen veranderd in vorm en omvang door overstromingen en veranderingen in de waterloop van de rivieren, Maas, Lek en de Merwede.

Waarom Louwerens de Clercq (Klercq) uit Roosendaal vertrok is niet duidelijk. Ook weten we niet hoe hij Gouwetje Wijnkoop heeft leren kennen, afkomstig uit het Overijsselse Koeverde (Coevorden). Met zekerheid weten we wel dat ze in Rotterdam zijn getrouwd. Louwerens woonde destijd in de Koningssteeg, niet ver van de Haringvliet. Het adres van zijn bruid Gouwetje lag aan de Haringvliet, een loskade langs de Maas. Het echtpaar was jong. Hij koud 19 jaar, zij amper 20 jaar, ze gaan in de Kipstraat wonen. Toen één van de drukste straten van Rotterdam, parallel gelegen aan de Hoogstraat, achter de Haringvliet. 

Drie kinderen worden geboren. Het eerste kind Cornelis zag het licht op 23-09-1736. Voor de doopplechtigheid kwam oma Lucia van Havenbeek uit Dordrecht, de moeder van Louwerens. Cornelis is vermoedelijk gestorven vóór 1738,  want op 22-05-1738 wordt weer een zoon geboren, ook die krijgt de naam Cornelis. Nu komt oma Grietje Wijnkoop op bezoek voor het doopfeest, de moeder van Gouwetje Wijnkoop. Nog één kind volgt; Grietje Klercq, geboren op 19-10-1741 krijgt ook bezoek van oma Grietje Wijnkoop, naar wie ze met zekerheid is vernoemd.

Haringvliet naar prent van Pieter Tiele 1760 - Haringvliet picture by Pieter Tiele 1760 Hier woonde Gouwetje Wijnkoop voor haar huwelijk 15-11-1736 Here lived Gouwetje Wijnkoop before her marriage 15-11-1735

The history of the Middelburg Klercq-family starts actually in Rotterdam. This city, together with Dordrecht were important harbour- and tradingplaces in the Southern-Holland delta. A wetland region often changed in shape and dimensions, caused by inundations or "walking" watercourses of the rivers Maas, Lek and Merwede.
 
The reason why Louwerens de Clercq (Klercq) left Roosendaal (N-Brabant) for moving to Rotterdam is unclear, perhaps his aim was improvement of his position in life. Short after arrival he must have acquinted Gouwetje Wijnkoop, who was born in the small town Koeverde (Coevorden) in the province Overijssel. For certain we know they married in Rotterdam. Louwerens lived at that time in Koningssteeg, close to the Koningsbrug. Not far from Gouwetje's house at Haringvliet, where she lived with her parents presumably. Haringvliet was a port of discharge on the banks of the river Maas.

Kaart Kern van Rotterdam anno 1360 - Map first settlement Rotterdam 1360  Haringvliet lag ter hoogte tussen Hoogstraat en Oost-Nieuwland Haringvliet was constructed between Hoogstraat and Oost-Nieuwland Koningssteeg lag ongeveer bij M (Domicanerklaaster) bij de Koningsbrug Koningssteeg was found at M (Dominican Monastry and Koningsbridge

After publications of the banns on 30-10-1735, the marriage took place on 15-11-1735 at the townhall in Kipstraat. The young couple found a house as well in the same  street. Louwerens was a youngman of 19 years old, his ladywife only 20 years. Three childern were born out of this alliance. Young Cornelis, born on 23-09-1736, died before 1738. Second son was cold Cornelis as well. He was born on 22-05-1738, his role in life would become important, because he sets on the Klercq-branche in Middelburg. His sister Grietje Klercq who was born after him on 19-10-1741, about her history is a blanc page left, untill today.

Louwerens de Clercq in de Kipstraat anno 1875	Lange Torenstraat 1835 Rotterdam

Omtrent de herkomst van Maria Catharina Elisabeth Scheel tasten we in het duister. Haar ouders zijn niet bekend, haar geboorteplaats wel. Het is Wezel in Duitsland, gelegen aan de Rijn. Doordat sinds mensenheugenis een handelsroute over de Rijn naar Duitsland bestond, is het aannemelijk dat de familie van Maria naar Rotterdam is verhuisd. Maria woonde vóór haar huwelijk in de Oppert. Dit is een brede lange straat die gelegen was tussen de Groenmarkt en Groentemarkt en eindigde bij de Delftse Poort, aan de rivier de Rotte. (bijlage plattegrond)

About the heritage of Maria Catharina Elisabeth Scheel, we be in the dark. Her parents are unknown, her place of birth is mentioned on records found in archives. She was born in Wezel (Germany) a place situated along the borders of the river Rhine. Within living memory a tradingroute between Rotterdam and many places along the Rhine. Presumably, the parents of Maria moved to Rotterdam at certain time. Before marriage Maria lived in Oppert. A wide, long street connecting Groenmarkt and Groentemarkt near to Delft Gate, along the small river Rotte. After which the city Rotterdam is named

Wezel geboorteplaats van Maria C.E Scheel	Connection between Wezel (Germany) and Rotterdam

Cornelis Clercq (Klercq) trouwde Maria Catharina Elisabeth Scheel op 03-05-1757 in Rotterdam. Hun ondertrouw maakte ze op 17-04-1757 wereldkundig. Ook Cornelis is jong getrouwd, net als zijn vader, Hij was slechts 19 jaar, zijn bruid moet 23 jaar zijn  geweest volgens de akte. Ze gingen wonen in de Kipstraat, waarschijnlijk in hetzelfde huis als zijn vader, die twee jaar eerder was overleden. 

Op dit adres worden 2 kinderen geboren. In 1758 kwam Laurens Klercq op 12-03-1758 ter wereld. De jonge vader was knap 20 jaar. Voor de doop kwam de oma van Cornelis uit Dordrecht op bezoek, oma Lucia van Havenbeek en nicht Margarieta Klercq tekenden de doopakte in de Nederduits Gereformeerde kerk. Twee jaar daarna werd Jan Jacob Klercq geboren op 24-01-1760, het geboorteadres was ook ditmaal Kipstraat Rotterdam.

Achter Delftsepoort over rivier de Rotte ligt Oppert - Behind Delft Gate is the Oppert De Oppert was een verbindingsstraat van Groentemarkt naar Groemarkt (Delftsepoort) Oppert was een street from Groentemarkt to Groenmarkt (Delft Gate)

Cornelis Clercq (Klercq) married to Maria C. E. Scheel on 03-05-1757 at the townhall in Kipstraat, Rotterdam. The notice to marriage was published on 17-04-1757. Cornelis married his wife as a young lad, just as his father did to his wife, on the age of 19 years. The married couple moved into a house in Kipstraat. It must have been Cornelis parents house, because two years before his father deceased.

At this adress two children were born. In 1738 Laurens Klercq came into the world on 12-03-1758. For the ceremony of baptism at the Nederduits Reformed church, grantmother Lucia van Havenbeek and niece Maria Klercq arrived from Dordrecht. Two year later Jan Jacob Klercq was also born in Kipstraat on 24-01-1760. About his short, or long live is nothing to find in archives. With the bombardement of Rotterdam in 1940, most archive are lost by fire.

Hoogstraat anno 1674 - Hoogstraat anno 1674 with Hospital	Vrouwenhuis 1760 Womenhospital Hoogstraat 1760

Bij de geboorte van het derde en vierde kind moet bezorgheid zijn ontstaan. Een tweeling bleek op komst. Uit voorzorg werd moeder Maria Klercq-Scheel overgebracht naar het Vrouwe Huys aan de Hoogstraat. Toen bekend als het Gasthuys voor Vrouweziektes. Op welke dag de tweeling is geboren is niet duidelijk, wel is de doopdatum bekend, wat niet vreemd is omdat meestal alleen daar akte van werd opgemaakt.

Aletta Klerck (Klercq) en haar tweelingzusje Goujetie zijn gedoopt op 28-06-1761. Volgens de akte waren de getuigen; Anna Vlielander, Dirkje Vlielander en Jan de Muak, het zullen goede vrienden van de ouders zijn geweest. Vader Cornelis was 23 jaar en moeder 27 jaar. Van beide kinderen is verder niets bekend, waarschijnlijk zijn ze jong overleden. In totaal worden zeven kinderen uit dit huwelijk geboren.

De drie navolgende kinderen; Johannes Jacob Klercq, getrouwd met Jacoba Wouters, Cornelis Noe Klercq, vond zijn levenspartner in Petronella Meeuwse en Maria Cornelia Klercq, die met Frans Vogelzang huwde en later naar Delft vertrok, zijn allemaal in Middelburg op de Lange Geere geboren. Alleen Cornelis Noe Klercq zet de stamlijn voort. Nakomelingen van zijn broer Johannes Jacob en zus Maria Cornelis sterven uit. Dus met Cornelis Noe Klercq start de Middelburgse tak, die tot op heden voortbestaat. 

Desiderius Erasmus	Geboortehuis Erasmus Birthplace	Statue of Erasmus - Laurenschurch

Awaiting to the birth of twins, mother Maria Klercq-Scheel was brought to the Vrouwe Huys in Hoogstraat, a hospital specially established for pregnant women in labour. Aletta Klerck (Klercq) and her twinsister Goujetie were baptised on 28-06-1761. Exact date of birth is unknown, mainly registration of baptism are key-data in records. Withness to the ceremony were; Anna Vlielander, Dirkje Vlielander and Jan Muak, probably fine friends to the family. About the two sisters is not much known after,

All other children born afterwards found their cradle in Middelburg. Johannes Jacob Klercq married to Jacoba Wouters. Cornelis Noe Klercq found his wife with Petronella Meeuwse and Maria Cornelia Klercq who married Frans Vogelzang moved after her marriage to Delft, her husbands hometown. All these children are born in Lange Geere K 326 (Eastside) in Middelburg. Descendants of Johannes Jacob and Maria Cornelia are died out. Only Cornelis Noe Klercq set on the line of the Middelburg Klercq-dynasty right untill today.

Vrouwenhuis Hoogstraat 1930	Grote Markt 1880 Great Marketplace	Schrijnwerkerssteeg 1906

Een bijzonderheid kan niet onvermeld blijven. Desiderius Erasmus, de grote humanist en filosoof van Europese allure is in de Hoogstraat geboren.
Very special to know; Desiderus Erasmus, the great humanist, writer and philosopher of great European style is born in Hoogstraat Rotterdam. 

© 2012 Albert Prins

Oudste wegen van Nederland - Early roads in Holland

"Zo oud als de weg naar Vlissingen," zou een een goed gezegde kunnen zijn, waar helaas Rome en Keulen het patent op hebben gekregen, hoewel de weg tussen Maastricht en Tongeren hiermee in ouderdom kan wedijveren. Aan de kaarsrechte verbinding, meer dan 1000 jaar geleden door de Romeinen aangelegd, is niets veranderd. Nog steeds kun je de verbeelding oproepen dat Cahors van de Romeinse leger naar de stad Mosae Trajectum marcheren.

De wegen op Walcheren zijn op een andere wijze ontstaan. Waar in andere delen van het land drooggevallen geulen een wandelpad vormden, gebruikte men kreken als verkeersverbinding tussen dorpen. En omdat Middelburg, zowel als Vlissingen in de 14de eeuw belangrijke haven- en handelssteden waren, betekende dit ook dat over land veel heen en weer werd gereisd. Aanvankelijk over een verharde zandweg, die in natte tijden van het jaar in modderpoelen veranderde, waar menig kar met paard in vastliep.   

Zandwegen rond Aagtekerke ( First roads along creeks at Aagtekerke)

Hoe goed stadsbesturen toen al konden samenwerken blijkt uit het feit dat in 1466 werd begonnen met de aanleg van een eerste bestrating, die in 1493 en 1515 verder werd uitgebreid. De Oude Vlissingscheweg is hiermee de alleroudste straatweg van Nederland. Wat ook wordt beweerd dat de Zeestraat tussen 's Gravenhage en Scheveningen, door Huygens aangelegd in 1665, als oudste straatweg in geschiedenisboekjes staat beschreven, daar moet nu van worden gezegd dat het onjuist is. De Zeeuwse weg bestond toen al 200 jaar!!

Ook tussen Middelburg en Veere ontstond behoefte aan een goed begaanbare weg. Dat was niet zonder reden. Het Markizaat Veere was namelijk een zeer welvarende stapelplaats voor wol, hout en graan. Het nu verstilde stadje, toen direkt aan open zee gelegen, speelde een grote rol in de handel met Schotland. De Schotten kregen zoveel privileges, dat ze hun eigen rechtspraak mochten voeren, geen belasting op drank hoefden te betalen, hun eigen schout en kerk bezaten, en in de haven pakhuizen konden bouwen. De Schotse Huizen aan de Kaai doen daar aan herinneren.

Landmeetkundig boek (Geodesic-Surveyors Book)

In de tijd tussen 1540 en 1550 staat de Veerscheweg vanaf Veere naar Zanddijk bekend als een bekeide weg, zoals toen het bestraten van wegen heette. Van Zanddijk naar Middelburg moest men het nog doen met een verhard voetpad, dat tussen 1597 en 1599 door een calcisweg (kasseienweg) werd vervangen, waar aan de ene zijde een zandweg en de andere zijde een voetpad lag. Eigenlijk was toen al sprake van scheiding tussen snel- en langzaam verkeer. Mijn historische voorstelling dat ik over een eeuwenoude klinkerweg heb gefietst valt in duigen, nu ik besef dat de toenmalige bestrating in 1931 opnieuw is aangelegd. 

Ook in het verre verleden moest onderhoud worden gepleegd aan wegen. Kuilen veroorzaakten ongemak, omgevallen bomen moesten worden opgeruimd, om maar niet te spreken van stront op de weg. Het geld voor deze werkzaamheden moest komen van tol heffen. Dus belasting betalen, sinds jaar en dag een lucratieve bron van inkomsten voor de overheid. 

Voor rijtuigen moest 10 cent worden betaald. Boerenkarren en sleden deden slechts 5 cent. Voor loslopend vee werd ook tol gevraagd. Op de Veerscheweg gold zelfs een tijd dat voetgangers voor hun wandeling moesten betalen, wat op een gegeven moment door protest werd afgeschaft. Hoe winstgevend het tol heffen was, maar ook hoe druk de weg werd gebruikt, blijkt wel dat in 1768 zo'n fl. 2.600,-- guldens werd opgehaald. Door de economische neergang van Veere bleek in het laatste jaar van tol de opbrengst slechts fl. 650,-- te zijn.

Walcherse boerenkar (Farmers lorry)	Wagenplein bij Vlissingsche Poort in Middelburg

Waar niets meer van terug te vinden is, maar wat wel een rol van betekenis is geweest, dat is het stoere kasteel "Zandenburg" van de invloedrijke adelijke familie van Borssele. De familie beheerde grote belangen in Zeeland. Om dat in goede banen te leiden stichtte Wolfert I van Borssele rond 1280 een bestuurscentrum, even buiten de stad Veere.

In de daarop volgende jaren tot 1450 is dit uitgebouwd tot een indrukwekkend kasteel, compleet met kerk, kapellen, kruisgangen, een kanunikkenhuis, gevangenis, gerechtszalen, gastenverblijven, vliedberg, stallen, boerderijen, grachten, fortificaties en poorten. In 1505 ging door brand in het poortgebouw een deel van het kasteel verloren, waar ook archieven lagen opgeslagen. Honderden jaren geschiedenis ging in rook op.

Tijdens het twee-jarig beleg van Middelburg van 1572 tot 1574, door troepen van Prins Willem van Oranje, is ook dit kasteel belaagd. Na inname moesten de kanunikken vluchten, met achterlating van al hun bezittingen. Ook Franse soldaten die er gelegerd waren hebben het kasteel niet ongeschonden gelaten. Naderhand raakten de restanten van het kasteel in verval, tot in 1812 besloten werd tot sloop.

Slechts funderingen en prenten restten nog van dit imposante bouwwerk. Toch kan op kleine schaal wederopbouw worden voltooid. Er bestaan bouwplaten van dit kasteelcomplex, wat op onderstaand adres besteld kan worden. Inspirend werk voor de donkere koude winterdagen.

Early roads in Holland

"As old as the road to Flushing (Vlissingen)," could be a right saying, if this phrase would not been claimed, by Rome and Cologne, nowadays. Although the highroad, as straight as an arrow, from Tongeren to Maastricht, 1000 years ago constructed by the Romans, could be as well as that old. It's easy to imagine to see Roman Cahors marching straight away in direction to Mosae Trajectum, The Roman name of Maastricht.

Roads on the island of Walcheren are been build in a different way, where other pathways in the country were created by drained gully's, in the wetlands of Walcheren sideways along creeks were the connection between villages. For Middelburg, and Flushing as well, these cities became important mainports for trade and marine activities in the 14th century in the Southern Netherlands by their propitious geografic situation nearby the sea. Far more in favour as other cities in Holland in those days. The necessity of a proper road arose, while the excisting unpaved sandy road did not meet the needs toward increasing busy traffic, where carriages got stuck in the mud, during wet times of the year.

Zandweg (Sandy Unpaved road)	Veerscheweg bij Dampoort in Middelburg	Calcisweg (Brickpaved Road)

In 1466, prosperity of both towns made cooperation possible for paving the first part of the road between Middelburg and Flushing, which last parts were finished in the years 1493 and 1515. So the Old Flushing Road (Oude Vlissingseweg) from Middelburg to Flushing is the oldest brick paved highroad of the Netherlands. Although in historybooks is to read, the Zeestraat from The Hague to Scheveningen, build by Huygens in 1665, would be the oldest paved road of Holland, this fact is simple not truth. The highroad in Zeeland excisted for 200 years allready.

The Marquisate of Veere was even more wealthy. Trading with Scotland made this very small town to an important staple-place of goods. Scottish traders achieved special rights for trading wool, wheat and wood. They possessed their own church, court of justice, warehouses, waterwell, governor and company offices. Free from paying taxes on drinks they drank in their own public-house. The Scottish Houses at the Quay (Kaai) reminds to this period.

Veere met Zanddijk en Zandenburg	De stad Veere anno 1938 (Dimension Map of Veere)

Outside the firm walls of Veere, in the year 1280 Wolfert I Van Borssele started to build the first buildings of the later castle "Zandenburg." Successors expended the houses until 1450 to an impressive large castle, complete with churches, chapels, canonhouses, cloisters, stables, blacksmiths, courtyard, prison, assemblyrooms, canals and even a terp to flee on at high tides. This castle became the governmental centre of this aristocratic Van Borssele family for many years, which family possessed large interests in different parts of Zeeland and Holland.

Nothing is to find of this emperium, anymore. During the two-years seige of Middelburg in 1572, this castle was occupied in 1574 by troops of Prince William of Orange. All clergymen had to leave at instand, leaving all their belongings behind. Also French soldiers who were encampemented in the castle let damage behind. Centuries after, this enormous complex came in state of dilapidation. Fallen into ruins, in 1812 the decision fel for complete dismantlement and demolishment.

At small scale the castle can be rebuild by paperboard buildingcards, to obtain at adress below. Inspiring work to do in dark chilly wintertimes
See also http://www.flicrk.com/photos/zeist_bouwplaten

Het kasteel van de familie van Borssele  (Castle Zandenburg ca. 1574)

© 2012 Albert Prins

BRONNEN en INFORMATIE

Stichting Veere; http://www.stichtingveere.nl Geschiedenis van Zeeland http://geschiedeniszeeland.nl Wikipedia http://nl.wikipedia.org/wiki/borsele Krantenbank Zeeland http://krantenbankzeeland.nl Zandenburg bouwplaten http://www.zeistbouwplaten.nl

Bramen plukken

Nergens op Walcheren groeien zulke grote dikke bramen als in de duinen bij Vrouwenpolder. Het moet de beschutting tegen de koude noordenwind, maar vooral de zuidelijke zonnekracht zijn, die deze wilde vruchten zo verleidelijk lekker maakt. Dit is de herinnering die bij mij opkomt wanneer ik een doosje bramen koop in een groentewinkel. Toch mis ik er iets aan. Het zijn niet de bramen die ik zelf ging plukken op een zinderende zomerse dag in mijn jeugd. Die bramen waren zoet en zuur, ook groot en klein.

Op de fiets met twee tassen achterop, waarin elk een lege emmer geklemd, begon ik de tocht naar Oranjezon. Toch wel gauw een anderhalf-uurtje fietsen, niet dat de afstand zo groot was, het waren de bezienswaardigheden onderweg die me weerhielden van een snelle prestatie. In Veere kon ik de Grote Kerk niet passeren zonder dit bouwwerk van buitensporige afmetingen, veel te groot voor het kleine stadje met zo weinig inwoners, te bezoeken.

Vroeger als kerk te gelijkertijd voor vele geloven dienst te hebben gedaan, daar stonden nu in een uitgeplunderde ruimte her en der oude koetsen, boerenkarren en sjeesjes gestald. Hier moet geschiedenis zijn geschreven, dwaalde door mijn hoofd. Want ik wist dat Napoleon de kerk ooit als lazeret heeft gebruikt. Kermend van pijn, stervend, vloekend moeten hier op verdiepingen Engelse krijgsgevangenen en Franse soldaten hebben liggen krimperen, van verwondingen of de gevreesde Zeeuwse koorts. Er is niets meer van terug te vinden, dan alleen de voorstelling die ik er van kan maken. 

Natuurgebied Oranjezon bij Vrouwenpolder	Gecultiveerde bramenteelt

Stil is het in de kerk, er is niemand te bekennen. Toch hoor ik ergens stemgeluid, het komt vanuit de torentrap. Het zijn Duitse toeristen. Wat ik van ze begrijp moet het daarboven "Schön sein." Nu wist ik dat Duitsers toch al van alles "Wunderbar" vinden in Zeeland, maar waarom in de oorlog dan zo vernietigend tekeer gaan, dat kon ik niet bevatten. Het bramen plukken kon nog wel even wachten, wat zo "Schön" moest zijn wilde ik ook weleens beleven, dus begon ik aan de klim naar boven. Het waren heel veel traptreden, door de jaren heen flink uitgesleten.

Op weg naar boven moest ik enkele malen uitrusten, bij een steeds hoger uitzicht door een smal raam zag ik Zanddijk, waar opoe en opa tijdens de eerste jaren van hun huwelijk hebben gewoond, ook Kamperland en het Veerse Meer werden overzichtelijker. Op de top aangekomen schrok ik werkelijk, er was niet eens een torenkamer.

Ik stond meteen in de open lucht, in een gat van het dak. Helemaal geen beschutting tegen de brandende zon, slechts een stalen stakelsel met een vergulde windvaan boven m'n hoofd. Vlak langs het ronde dak keek ik in de gevaarlijke diepte. Fraai was het uitzicht best wel. In de verte zag ik Domburg, Vlissingen, de Westerschelde, de Lange Jan van Middelburg en het water schitteren van de Noordzee.

Wilde bramen	Duingebied bij Vrouwenpolder

Met slappe knieën hield ik me angstvallig staande aan een paal. Gelukkig was er een gids, hij probeerde me op m'n gemak te stellen door verhaaltjes te vertellen. Veel hielp dat niet, mijn hoogtevrees weerhield me ervan echt naar de man te luisteren. En,.... we waren niet alleeen!! Een grote zwerm vliegende mieren was neergestreken op het gloeiend hete zinkendak. Ze vlogen overal rond, ze zaten op m'n neus, ze probeerden zelfs in m'n oor te kruipen. De gids wilde me nog uitleggen hoe het komt dat vliegende mieren zo hoog terecht kunnen komen. Hij deed vergeefse moeite. Van het prachtige panorama heb ik niet veel meer gezien. In grote vaart ben ik de trap afgedaald.

Nog onder de indruk van mijn ervaring in Veere, zette ik mijn fietstocht voort richting Vrouwenpolder. Even buiten het dorp was Oranjezon mijn doel. Uit ervaring wist ik dat daar in het waterwin- en natuurgebied de lekkerste bramen groeien. Ik had best wel het bordje "Verboden Toegang" gezien, maar ach, dat geld toch niet voor een onnozele schooljongen in korte broek, dacht ik toch wel schuldbewust. Het leek alsof de bramen op me zaten te wachten. Flinke trossen dikke zongerijpte bramen hingen verlokkend klaar om geplukt te worden. In korte tijd had ik een emmer vol.

Leeuwerik in zangvlucht	Piloot in de wolken

En zoals een geroutineerde plukker dat betaamt, moest ik ook de kwaliteit proeven. Dus geregeld verdween een braampje in m'n mond. Zoveel dat ik er een voldaan gevoel van kreeg. Een rustpauze vond ik daarom wel op z'n plaats. Helemaal alleen, niemand in de wijde omgeving te bekennen, de tropische hitte van de felle zon hoog aan de hemel, de stilte om me heen. Ik vond het zaaálig.

Alleen het kwinkeleren van een leeuwerik hoog aan de strak blauwe lucht. Ergens verborgen in een boom liet een koekoek van zich horen. In de verte hoorde ik het gezellige bromgeluid van een propellorvliegtuigje, dat rondjes vloog langs de kust. Het was een gelukzalig moment, met het zacht ruisen van de zee op de achtergrond. Uitgestrekt lag ik loom te luisteren tot ik in slaap viel.

Uitgestrekt lag ik loom te luisteren, door de felle zon viel ik moeiteloos in slaap.

Ruw werd ik wakker gepord. Het eerste wat ik zag waren bruine laarzen. Daarna keek ik rechtstreeks in het strenge gezicht van een boswachter. "Wa' moe jie 'ier?' hoorde ik op strakke toon. Nog amper wakker stamelde ik; "Uh....Uh... ik bin braome an 't plukke, meneer." Ook best wetende dat ik me op verboden terrein bevond. "Je weet da' jie 'ier op verbooie gebied bin. En jie moe' ook zeker wete, da' jie 'ier geen braome plukke mag. Trouwes, 'ier loôpe 'erte en reeëe rond, je kan die verjaoge. En wa' zit t'r in die emmers, da' bin vast braome?" Die kan ik m'teen in beslag neme.' Hij vroeg naar de bekende weg. Maar meer was ik nederig geworden van zoveel oordeel over me heen. Bovendien zag ik het in beslag nemen van mijn plukvlijt niet zo zitten. Nogal wiedes dat zijn vrouw daar jam van zou maken.
 

Waterwin- Natuurgebied tussen Oranjezon en Vrouwenpolder	Snel opkomend noodweer

Met een smoes probeerde ik de man op z'n gemoed te werken. "Da' bin braome voor m'n moeder en mien zusje, meneer. Die maoke daor jam van. We zijn arm, meneer." De smoes was wel erg doorzichtig, maar de toestand op m'n gezicht sprak van zoveel schuldbesef, dat de man zei; "Nou toe dan maor, maok as de wiede weergao da' jie weg kom, en ik wil je 'ier nooit meer zien." Onder vaderlijke genade liet de boswachter mij gaan. Op een holletje stortte ik me in het prikkeldraad, met gevolg een winkelhaak in m'n broek.

Helse donder en bliksem	Schuilen voor een plensbui

De terugtocht ging niet zo voorspoedig als de heenreis. Niet dat de ontmoeting met de boswachter me nog bezwaarde, het werd het weer. In korte tijd kan het klimaat in Zeeland omslaan. Na een stralende zon, kunnen in de verte donkere wolken samenpakken, in snel tempo al rollend het land bereiken, in kleuren die nauwelijks denkbaar zijn. Van grijs in vele gradaties, tot bruin, paars, purper en groen. Het lijkt alsof het einde van de wereld nabij is.

Een zwaar gerommel brak los, lichtflitsen doorkliefden de hemel. Het was angstig te zien hoe een lieflijk warme dag opeens veranderde in een helse stortbui. Drijfnat zocht ik beschutting bij een boerderij onder aan de dijk ergens tussen Vrouwenpolder en Veere. Stijf gedrukt tegen de nog warme muur van de schuur probeerde ik droog te blijven, wat nauwelijks lukte.

Ik had de hoop gevestigd op de goedheid van de boer of boerin, die me zou binnen roepen. Maar niks daarvan. Vanachter het gordijntje stond de boerin te kijken wat die vreemde knaap daar stond te doen. Daar gaat alle christelijke meelevendheid dacht ik venijnig. 's Zondag in de kerk vroom zitte weze, door de week moet de medemens zich maar zien te redden.

Op de fiets terug naar huis, over de dijk bij Veere	Bramenjam koken
Heerlijke bramenjelly	Trost resultaat van een dag bramen plukken

Zo snel als het noodweer was komen opdagen, even zo snel brak de zon weer door. De kans dat het onweer zou terugkomen was niet denkbeeldig. Het zou niet de eerste keer zijn, tweemaal door hetzelfde lot getroffen te worden. Nog steeds doorweekt van de regen kwam ik thuis. M'n moeder was blij met zoveel bramen. Minder gelukkig was ze met de scheur in m'n broek. Dat m'n armen, benen en hals verbrand waren door de zon, vond ze minder erg. Evenmin als de vele schrammen. "Dat gaat wel over," zei ze bemoedigend

© 2012 Albert Prins

Emmy Andriesse 1914 - 1953; Beroemd fotografe

Emmy Eugenie Andriesse werd geboren in Den Haag op 14 januari 1914, als enig kind van de NRC advertentie acquisiteur Abraham Andriesse en de mode-agent voor luxe lingerie Else Fuld. Het Joods gezin was progressief liberaal in opvattingen. Al op jonge leeftijd had Emmy belangstelling voor vrouwen-emancipatie. Na haar middelbare school (1932-1937) bezocht ze de Academie voor Beeldende Kunst in Den Haag, waar ze de opleiding; reclame-ontwerpen volgde. Dit was een geheel nieuwe opleiding onder leiding van Gerrit Kiljan en Paul Schuitema. Bij de opleiding was fotografie en film een belangrijke onderdeel.

Tijdens de oorlog 1940-1945 was Emmy ook verzetstrijdster. In 1941 trouwde ze met de grafisch ontwerper-beeldende kunstenaar Dick Elffers. Hoewel haar man niet Joods was, kon Emmy niet meer in het openbaar werken, ze moest onderduiken. Eind 1944 regelde de bevriende antropoloog Arie de Froe een vervalste ariërverklaring voor haar. Als lid van de fotografen verzetsgroep "De Ondergedoken Camera" heeft Emmy vele gruwelijke omstandigheden tijdens de Hongerwinter in Amsterdam op plaat vastgelegd. Bijvoorbeeld, "Jongentje met pannetje," is daar een aangrijpend voorbeeld van.

Na de oorlog, verbleef Emmy vaak in het buitenland voor het maken van foto-reisreportages. Zeer bekend is haar reis door de Provence voor een fotoverhaal over "De Wereld van Van Gogh." Dit boek is nog steeds verkrijgbaar. Heel karakteristiek is haar persoonlijke, ontroerende benadering van de gewone mens in zijn dagelijkse leefomstandigheden. Ook heeft ze een boeiende portretserie gemaakt van beroemde kunstenaars in Nederland en Frankrijk.

Een ander onderwerp dat Emmy Andriesse heel haar leven heeft geboeid is de mode-fotografie. Foto's van stoffen, kleding en haut-couture verschenen in vele modebladen, vrouwenbladen, brochures en het prestigieuze tijdschrift "Vogue." Haar leven werd gekenmerkt door een enorme levenslust en gedrevenheid, die versterkt werd door de angst van een vroege dood, net zoals haar moeder die overleed toen Emmy nog maar vijftien jaar was. Dit voorgevoel kwam uit, want na de reportage over van Gogh werd Emmy ernstig ziek. Na een langdurig ziekbed overleed ze op 20 februari 1953 in Amsterdam, op 39-jarige leeftijd.

Emmy Andriesse 1914 - 1953; Famous photographer

Emmy Andriesse was born on 14th of January 1914 in The Hague. She was the only child of Abraham Andriesse and Else Fuld. The family was liberal-progressive in their social opinion. During World War II, Emmy was a member of the Undergroud Camera-group. Because of her Jewish indentity she couldn't work anymore in public. In 1944, with the assistance of the antropologist Arie de Froe, she obtained a false indentitycard. In that period Emmy made remarkeble photo's of the misery, poverty and starvation during the famine-winter 1944-45. "Little boy with pan" is one of the most moving pictures.

After the War she became, beside her interest toward humane social circumstances of ordinary people in daily life, a fashion photographer as well. Not surprisingly, because her mother was a representative of a famous lingerie-brand. Her last commission was the book "The World of Van Gogh," therefor she traveled to the Provence in France, before she had made many other serials of famous artists in Holland and France, this would be her last work. The book not yet completed Emmy became seriously ill of a terminious sickness. On 20th of February 1953 she died on 39-years of age.

Een tragisch ongeval

Het gezin van Louw Joosse en Leuntje Lampers heeft de bittere smaak van tragiek lijdzaam als de wil van God ervaren. Althans Ome Louw, de oudste broer van opoe Betje Klercq-Joosse, stond bekend als het meest overtuigend en diepgelovig lid van de familie. Niet alleen nam hij zijn positie als oudste broer hoogst serieus, iedere broer en zus diende zijn adviezen volgzaam aan te nemen, met zijn aanstelling tot voorzanger in de Gereformeerde kerk stelde hij niemand teleur, niet in het minst zichzelf. Met roodkoperen stem leidde hij de eerste zinnen van een psalm in. De schriftlezing droeg hij voor met luide gedragen stem, de boodschap drong dwingend door tot de achterste banken in de kerk. Geloof in God dien je ernstig te nemen was zijn devies.

Goesche Courant 27 september 1932	Rijwielbrancard

Maar toen op 27 september 1932 tegen de middag het noodlottig bericht aan de deur werd gemeld, dat zijn zoon Pieter verongelukt was tijdens zijn werk aan het Abdij, riep Louw in grote vertwijfeling God aan. In alle spoed toog hij met vrouw per fiets naar het Gasthuis. De omstandigheid waarin hij zijn geliefde zoon aantrof was erbarmelijk. Bijna onherkenbaar in verband gezwachteld lag Pieter kreunend van pijn te huilen, om telkens weer weg te vallen in zwijm. Louw en Leu knielden biddend neer in de stellig hoop dat God hun kind zou redden. Het mocht niet baten, de verwondingen waren zo ernstig dat de arme Pieter diezelfde avond overleed.

Goesche Courant 29 september 1932	Goesche Courant 29 september 1932

Nog maar kort van school werkte Pieter als jongste loodgietersknecht bij Laroes op de Balans. Dapper was hij, toch geplaagd door lichte hoogtevrees, de stellage opgeklommen bij de Burgpoort van het Abdij. De dakkapellen en leien moesten gerepareerd worden. Het lood voor de afwatering was versleten. Zijn leermeester Adrie de Wijze zou hem nieuwe dingen in praktijk bijbrengen, dat vond Pieter wel interessant. Bovendien, een klus aan het Abdij dat was wel bijzonder. Als je daar voor gevraagd werd was dat goed voor je reputatie.

Abdij Korte Burg - Plaats van ongeval (Bij witte bestelauto)	Burgpoort Abdij (Zijde Abdijplein)

In een fractie van een ogenblik, Pieter moet er zelf niet op bedacht zijn geweest, gleed hij uit op het gladde leien dak. Zijn hand greep houvast mis. Het noodlot sloeg toe. Zijn leermeester was buiten bereik, hij kon zijn reddende hand niet uitsteken. Met een doffe klap viel Pieter op de ongenadige basalt kaseien voor de Burgpoort aan de Korte Burg. Pieter werd door toegesnelde buren op een paar planken gelegd en in allerijl overgebracht naar de werkplaats van Laroes, niet ver van de plaats van ongeval. De dokter van de Korte Burg kon niets anders konstateren dan dat de toestand van Pieter zeer ernstig was.

Ruim twee maand later volgde opnieuw een tragisch ongeval, dat de stad in beroering bracht. Op 1 december 1932 werkte Adrie de Wijze aan het dak van de Oostkerk. Zijn kameraad A. Zigtman werkte binnen aan de koepel, hij hoorde een rauwe gil, rende naar buiten en vond Adrie met verbrijzeld hoofd op de granieten traptreden bij de ingang van de kerk. Al het leven was uit de man geweken. Het krantenbericht meldt dat de 25-jarige loodgieter op een hoogte van 25 meter moet zijn uitgegleden van het gladde leien koepeldak, Dat in dit jaargetijde verradelijk kan zijn, vanwege vorst en regen. Adrie is een gehuwd vader van een zeer jong kindje. Nu is ook Adrie de Wijze slachtoffer geworden van het gevaarlijke beroep, evenals zijn jongere knecht enkele weken geleden. (zie bijlagen)

Abdijplein links Burgpoort ( De SQOM-poort) anno ca. 1900 ( Rechts de Balanspoort)

Geschiedenis van het Abdij.

De orde van Norbertijnen, ofwel Premonstatenzers danwel Witheren geheten, was afkomstig van de Sint Michaelsabdij in Antwerpen, zij vestigden zich in 1127 in Middelburg. Aanvankelijk in een kanunikkenwoning met kapel, gelegen binnen de veilige omwalling van de voormalige Karolingische burcht. Vanaf 1150 ontstaat een klooster in de Schelde-gothiek, dat in de 14de eeuw het centrale deel van het abdij gaat vormen, om rond 1550 uitgebouwd te worden tot de huidige omvang. Waar ook de bijna 90 meter hoge Abdijtoren, "De Lange Jan," deel van uitmaakt. Dominant markeert deze toren de skyline van Middelburg.

In 1561 wordt de Abt Nicolaas de Castro, die eigenlijk gewoon Klaas van der Burch heette, tot bisschop gewijd van Middelburg. Deze bisschop stond onder direkt gezag van de paus in Rome. Hij was de eerste en tegelijk de laatste bisschop, want na het tweejarig beleg van Middelburg (1572-1574) kwam de stad in handen van Willem van Oranje, door de onafhankelijkheidsstrijd met de Spanjaarden. Tegen de  belofte in van Willem van Oranje moesten de Norbertijnen het Abdij terstond verlaten, zogezegd alles achterlatend met niets anders dan hun habijt.

Muntpoort naar Pandhof en Lange Jan	Toolse Poort met Abtwoning

Alle gebouwen vervielen aan het Bestuur van het Gewest Zeeland. De Abdij werd het bestuurscentrum voor de Staten van Zeeland, Zetel van de Admiraliteit, de Munt van Zeeland en Gerechtshoven. Vergaderzalen en kantoren voor ambtenaren werden ingericht, maar ook heel ordinair stallen voor paarden, smederijen en een kanonnengieterij. De kerken werden toegewezen aan de Protestanten, tot op de dag van vandaag. Het enige wat rest is dat de Nieuwe Kerk ook bekend staat als St. Nicolaas basiliek.

In 1592, kort na de overname van de  Abdij door de wereldlijke macht, werd besloten een extra toegang tot het Abdijplein te maken, die nu bekend staat als de Burgpoort. De poort werd voorzien van een cartouche met de opschrift SPQM, wat betekent; Senatus Populus Que Medioburgensis. (Raad en Volk van Middelburg) Doordat de Q vanwege slijtage onduidelijker werd, gingen de Middelburgers deze poort de "Spompoort" noemen. Bij de laatste restauratie is de omlijsting aangebracht aan de doorgang tussen kloostergang en binnenplaats van de Koorkerk. Historisch gezien een ongelukkige beslissing.

Verschillende malen is de Abdij door rampen geteisterd. In 1492 ging door brand niet alleen veel gebouwen verloren, ook de bibliotheek werd getroffen. Kostbare bezittingen en onvervangbare geschriften gingen in vlammen op, waardoor de vroegste geschiedenis voor altijd verborgen zal blijven. Niet alleen rampen troffen het Abdij, ook sluipend verval, ondoordachte verbouwingen en afbraak, zelfs restauratie vervalsingen zijn oorzaak van verminkingen. De allergrootste ramp vond plaats op 17 mei 1940, toen het Abdij getroffen werd door een regen van brandbommen tijdens het bombardement op Middelburg door de Nazi-Duitsers. Slechts twee gebouwen bleven min of meer gespaard, van alle andere gebouwen restte niets meer dan carcassen en puinhopen. Het heeft ruim twintig jaar geduurd eer het mooiste en grootste kloostercomplex van Nederland was hersteld. Spijtig genoeg is het noordelijk deel niet historisch herbouwd.

Pandhof van het Abdij	Pandhof met waterput en kruidentuin

History Abbey of Middelburg

The Abbey of Middelburg (Our Lady Abbey) a former abbey in Middelburg, today serving governamental offices to the Province of Zeeland, Zeeuws Museum and partly housing The Roosevelt University as well. This abbeycomplex, more or less circular build with about nine observation towers is located in the middle of the city. The Abbey Square utilise in summer and autumn several festivals. As landmark "De Lange Jan" (Long John) a 90 meters tall tower dominating guardiantly the city skyline.

In 1127 established the Premonstatensian Monks, from Saint Michael's Abbey in Antwerp, their first settlement within the Karolingish Citadel. From 1150 this first settlement was build out, in Scheldt Gothic style, to a large monastry, including abbothouse, dwellings, warehouses, gardens, ambulatorium, refter, chapels and three churches. The first Abbot was Nicolas de Castro, who's real name actually Nicolaas van der Burch was. He would be the first and last abbot. Because in 1574 there came an end to the monastry life after a two-years siege of Middelburg (1572-1574) by troops of William of Orange surrendering the pro-Spanish Catholic city. Despite assurances from William of Orange that monks no harm would be done, they were forced to leave Middelburg at instand in frock only, leaving all their belongings and treasures behind.

Kruisgang - Ambulatorium of Claustrum (Rondom Pandhof)	Kruisgang - Ambulatorium of Claustrum

The Abbey became the provincial administrative center of Zeeland. Initially it was the seat of the States of Zeeland and Committed Councils with related bodies such as the Admirality of Zeeland, Currency and Courts. All churches were give to the Protestants, up until today. Only the Nieuwe Kerk reminds to the former Saint Nicolas Basilica.

Several times in history the Abbey was heavely damaged by disasters. In 1492 a number of buildings were lost by fire, also the library was fallen as a prey to fire, all valuable books, pieces of art, and more were lost for ever. The most early history can not be unveiled anymore. Beside disasters the Abbey has suffered mutilations by state of dilapidation, inconsiderate rebuildings, demolition and historical falsely renovations. The most great disaster was the bombing of Middelburg on 17th of May 1940 by Nazi-German troops. Only two buildings remained, all the rest of the Abbey was changed into ruines. After restauration of about twenty years, the Abbey is one of Holland's most large and magnifisant Abbey again. The northern part is not rebuild in historical tradition, unfortunately.

Voormalig Norbertijnenklooster van Middelburg met Abdijplein

© 2012 Albert Prins