Betje was geen hooimeid

Zeeuwse proza;

Verzamelde jeugdverhalen, wandelingen in en legenden, volksverhalen uit Zeeland, van onder andere;
Ina van der Beugel, J.M.A Biesheuvel, Willem Brakman, Simon Carmiggelt, Rinus Ferdinandusse, Willem Geldof, Tjaard W.R de Haan, J.P. Hasebroek, Charles Hugo, Hubert Lampo, Harry Mulisch, Ciska Muller, Nescio, J.C. van Schagen, Annie M.G. Schmidt, Bob den Uyl.
Uitgever; A.W. Bruna. ISBN. 90-229-8887-2 NUR 303

Verhalen en gedichten, uitgegeven ter gelegenheid van het 10-jarig bestaan van het literair periodiek Balustrade.
Rinus Ferdinandusse, André van der Veeke, Isaac Faro, Hans van de Waarsenburg, Lou Vleugelhof, Jan J.B.Kuipers, Ed Leeflang, Bram le Clercq, Andreas Oosthoek, Carolijn Visser, Herman Kakebeeke, Kees Slager, William Rothuizen, Laurens Geerse, Hans Verhagen, Jan Bee Landman, Johanna Kruit, Meindert Inderwisch, Raats.
Uitgever; ADZ Vlissingen. ISBN 90-72838-15-7

In dit bundeltje vindt u een keur aan Zeeuwse wijsheden, zei- en weerspreuken. Een deel van die wijsheid is al eerder opgetekend in het Zeeuws Woordenboek. Een ander deel is nog nooit eerder gepubliceerd het komt uit de verzameling van Marco Evenhuis. Illustraties zijn van Wil Berg.
Uitgever; Verba.  ISBN 978-90-5513-346-8 NUR 520

Het huwelijksfeest van Theeuwes en Betje


Panorama van Veere. Hier woonden Theeuwes en Betje de eerste jaren van hun huwelijk.

Een tijd geleden stond een artikel in de krant over huwelijksfoto's, naar aanleiding van een expositie bij Galerie T, aan de Turfkaai in Middelburg, onder het motto; "Van stijf staatsieportret tot vrolijke trouwreportage."  En, wat schets onze verbazing? Pront en fier staat een huwelijksfoto van Theeuwes en Betje in de krant. De fotograaf heeft een mooi arrangement samengesteld; een wit empire bloementafeltje, op het blad staat een kristallen tuilvaasje met een boeketje bloemen. Het vaasje staat ietwat oneerbieding op de huwelijksbijbel, naar we mogen aannemen. De achtergrond laat een op doek geschilderd idyllisch landschap zien.

Daar staan ze dan, jong, fris en vol verwachting, de wereld ligt voor hen open in 1913. Nog ongewis wat de toekomst enkele jaren later zal bieden,. Van een Eerste Wereldoorlog was nog geen sprake, van de crisisjaren daarna konden ze nog lang niets vermoeden.

Theeuwes poseert; Hij is een knappe jonge man van 25 jaar, met een volle snor, kort geknipt bebophaar blijkt in de mode te zijn. Vriendelijke ogen kijken je aan, er staat een oprechte uitdrukking op zijn gezicht. Voor de belangrijke dag is hij goed gekleed in een stijlvol kostuum met een stijf collarboordje aan zijn overhemd. Een mooie stropdas staat bollend tussen de revers. Zijn hand rust zorgzaam op de schouder van zijn jonge vrouw. Fotograaf Henning zal hem diplomatiek gewezen hebben op deze houding.

En daar zit Betje in al haar volle pracht in de Middelburgse streekdracht. Het past haar perfect. Strak in de taille, ruime rokken in de volle lengte, opgetuigd met al haar gouden sieraden. een volslank krachtig postuur, een fijn gevormd gezicht met heldere pientere ogen. Ze poseert als een mooie pronte Zeeuwse vrouw die duidelijk aanwezig is. Kortgeleden is ze 24 jaar geworden. Samen zijn ze een schitterend paar op de belangrijkste dag van hun leven.

Het bruidspaar op 12 november 1913

Hoe het bruiloftsfeest is verlopen weten we niet, maar naar goed burgerlijk gebruik zal het er aan niets ontbroken hebben. Daar valt wel een voorstelling van te maken. Opoe zal centjes opzij hebben gelegd in de voorzienigheid dat zo'n feest in de papieren loopt. Voor opa was dat van minder belang, hij hield zich niet met geldzaken bezig. Dat liet hij aan zijn vrouw over. Betje zal hem er wel op gewezen hebben ook een bijdrage te leveren aan de spaarpot, daar was hij dan weer wel volgzaam in.

Voor het feest zal het een aan- en afrijden van koetsjes zijn geweest, daar in Veere. Want in dat oude havenplaatsje werd het feest gegeven, nadat het huwelijk in Middelburg was ingezegend. Zo toevallig was het niet dat het feest in Veere werd gehouden, want ze gingen hun intrek innemen in Zanddijk. Een klein gehucht aan de invalsweg naar Veere. Van Jacob de Bruijn, een schoolkameraad die een paar huisjes had geërfd na de dood van zijn ouders, kon Theeuwes een huisje huren. Ze waren er wat blij mee.

Een huifkar bij de oude Botermarkt in Middelburg

Op het feest waren natuurlijk de families van beide kanten aanwezig. Van de Klercq-en kant; broer Cornelis, Rinus, Johan, Ko en Joost met aanhang. Van de familie Joosse ontbraken; Evert, Louw, Willemien, Jans en Leintje vanzelfsprekend niet. Ook met vrouw of echtgenoot in gevolg van hun kinderen. Pa Cornelis met moeder Pietje Bruins en Joost Joosse met zijn vrouw Pietje Tange zullen als ouders het bruidspaar iets extra hebben toegestoken. 

Vooraf waren de uitnodigingen verstuurd. Dat bleek altijd een nerveuze toestand te zijn. Niemand mocht vergeten worden, ook geen vrienden of goede bekenden of anderen die een belangrijke rol in hun leven speelde. Wee je gebeente, als Betje dat niet op orde had. Een hoog oplopende ruzie zou daar het gevolg van kunnen zijn, dat ongetwijfeld nog jarenlang kon nasudderen. Een "utnoôdigieng" moest wel officieel ontvangen zijn, anders werd je niet "verwacht." En als je niet "verwacht" werd dan verscheen je ook niet op het feest. De dunne lijn van fatsoen, kon snel een open zenuw raken.  

Het zaaltje zal versierd zijn geweest met kleurige papieren slingers en lampionnen. Een groot bord met de tekst "Leve het Bruidspaar" hing prominent boven de versierde stoelen van het kersverse bruidspaar. Verder was er genoeg te eten en te drinken, daar mocht het nooit aan ontbreken. beter teveel ingekocht, dan te weinig brood, bolussen, krentebollen, cadetten en gebak op tafel, wat wel door de beste bakker geleverd moest worden. De familie zou er nog lang over napraten, als er gebrek zou zijn. Of wanneer de verkeerde bakker of slager geleverd had. Maar daar hoefde niemand bang voor te zijn. De vader van Theeuwes was één van de beste bakkers in Middelburg, bovendien winkelier in zoet- en snoepgoed, waardoor de kinderen ook aan hun trekken kwamen.


Met sterke drank moest je wel voorzichtig zijn. Er waren familieleden bij die hem zo gezegd wel lusten. Daarom werd die voorraad beperkt gehouden tot zoete rode wijn, een advocaatje en boerenjongens op sap voor de dames. Voor de kinderen stond een flinke pot vruchtenbowl en ranja klaar. De mannen moesten het doen met één fles jonge klare. Te lollig moest het nu ook weer niet worden, het zou niet "passen" wanneer de polonaise omsloeg in een dronkenmansdans. Van dansen was so-wie-so al weinig sprake in serieuze Gereformeerde kringen. Broer Louw, van Betje, zou meteen ingrijpen. Als voorzanger in de kerk had hij een funktie hoog te houden, waarbij hij uit zelf opgelegd verantwoordelijksbesef de "nette" moraal wilde behouden.

Na de polonaise, wanneer de stemming op het hoogst was, zullen er "stukjes" opgevoerd zijn. Samenzang zal hebben geklonken met zelfbedachte jolige teksten over de karaktertrekken van het jonge bruidspaar. Betje moest daarbij een beetje ontzien worden, ze was snel geraakt op een minder prettige eigenschap. Tantes duwden hun zenuwachtig kind naar voren voor het declameren van een ingestudeerd gedichtje. Met een aarzelende buiging, dankbaar voor het applaus, en met een rode kleur op de wangetjes van de opwinding, schoten ze schielijk terug naar hun veilig plekje bij mama.

Zanddijk in oude tijden

Tegen het eind van het feest zal broeder Louw een uitgebreid dankgebed hebben uitgesproken, waarbij hij de nodige goedertierenheid des Heeren afsmeekte. En dat vele zegeningen zouden moge nederdalen over het jonge bruidspaar, gepaard gaande met de vreugdevolle ontvangst van een grote kinderschare. Dat ook een goede gezondheid hun deel moge zijn en het jonge paar ontzien zou worden van al het "Kweade in de Weareld." Na het verlossende "Amen," zal het feest voor twaalf uur zijn geëindigd. De gasten moesten voldaan en tijdig huiswaarts keren. De volgende dag riep de plicht weer. Bij Leintje moesten de koeien gemolken worden, Pa Cornelis kon zijn winkel geen dag langer sluiten en Rinus moest zijn melkwijk weer bedienen met zijn hondenkar.

Zo stel ik me voor hoe dat feest is verlopen.

© Albert Prins
Servicepoint;
Wilt u meer te zien over Veere en Zanddijk, kijk dan op http://www.stichtingveere.nl
Wilt kennismaken met Galerie T in Middelburg? kijk dan op http://www.galerie-t.nl/
Videoclip; Beautifull Veere, Mooi Veere; (3.44 min) http://youtu.be/dFwi0XapljQ

Opmerking over polonaise;
De polonez was aanvankelijk een langzame Poolse dans in 3/4 maat, die in het Frans werd vertaald als polonaise. Het gebruik van de dans is later veranderd is een dans waarbij men in een lange sliert achter elkaar aan host, met de armen op de schouders van de voorganger. Een polonaise kan ook een Pools, <later Frans>, modekledingstuk betekenen. Voor vrouwen was dit een strak lijfje met een lange schoot. Voor mannen een korte nauwsluitende overjas. De uitdrukking "aan mijn lijf geen polonaise" komt van het dragen van dit strak nauwsluitende kledingstuk. Het heeft dus niets van doen met de dans.

The English Lady

Opa's verkooptalent was niet van dien aard dat hij daar een carrière van wenste te maken. Betje, zijn vrouw had hem zelfs verboden nog in de winkel te komen, nadat hij de kleine Corrie, die rustig lag te slapen, haar uit de wieg haalde, de kleine meid voor zolang in een paardenvoermand deponeerde en de wieg aan een klant had verkocht.

Zijn vrouw was woest toen ze thuis kwam en het arme kind hevig schreeuwend aantrof. Theeuwes dacht er goed aan te hebben gedaan, toen de klant geen keuze kon maken uit de enige wieg in de winkel. "k 'Eb d'r nog één," schoot hem te binnen. De klant vond de wieg helemaal naar haar zin, dus was die snel verkocht. En nog voor een lagere prijs ook, want het was een tweede handse. En Theeuwes wist niet goed wat hij ervoor moest vragen, want er zat geen prijskaartje aan!

Na dit incident vertrouwde Betje haar man niet meer de verkoop toe, daarom moest hij voortaan haar hulp inroepen. Theeuwes vond het allang best, dat gelamenteer met klanten vond hij een beproeving. Betje kon beter met mensen omgaan, daar had ze het nodige geduld voor.

Dat geduld kwam ze op een dag tekort, toen een chique dame in de winkel stond te dralen en alle mandjes en spullen aan het betasten was. Daar was opoe voor als eerst niet van gediend, want ze wilde de artikelen zelf aanprijzen en orde bewaren in het arrangement.

Bovendien sprak de dame een vreemde taal, die dit en dat als "Wonderfull, beautyfull and everything is sóó nice," aanprees. Ook wees ze herhaaldelijk met bewondering naar de klederdracht van Betje, ze probeerde zelfs haar gouden strikken aan te raken. Van zoveel opdringerigheid was opoe al helemaal niet gediend. Ze diensde lichtelijk terug en gaf er universeel blijk van; "Blief van mien krulle af." De dame in kwestie zag in de donkere ogen van opoe geen reden zich in te houden.

Ze bleef doorkletsen in haar vreemde taal. Betje die niet getalenteerd was in buitenlandse spraken, de kennis van lokale dialecten vond ze voldoende om de buitenlui te bedienen, begon zich flink te ergeren toen de dame nog meer wilde weten, waar ze geen antwoord op kon geven.

Wilde deze dame nu wel iets kopen, of was het alleen maar een kijkster? Het dralen werd haar te machtig de opdringerigheid te gortig. Met een wegwuivend gebaar maakte Betje een einde aan de voorstelling. "Uh, uh, goa jie maor naor joe eige land 'oor. Ik kan joe nie verstaon hé." verkondigde ze in onversneden Middelburgs.

De dame begreep dat het uit was met de pret en conversatie. Ze droop bedeesd af. Later bleek het de koningin van Engeland te zijn geweest, die om de hoek op de Kromme Weele bij antiekhandelaar Bal inkopen had gedaan. Daarna maakte ze een rustig wandelingetje in de omgeving. Ze genoot van haar incognito. De onbekendheid van haar status bracht haar tot normale burgerlijke proporties, waar ze heimelijk zo op gesteld was. Maar daar nu ook onverwacht naar behandeld werd.

Elisabeth Bowes-Lyon, echtgenote van King George VI

Het moet een curieuze ontmoeting zijn geweest tussen de Middelburgse Elisabeth Klercq - Joosse en haar Engelse naamgenoot Elisabeth Bowes - Lyon, echtgenote van de verlegen King George VI, koningin van Engeland en Ierland en de laatste keizerin van India. Met haar spreekwoordelijk gevoel voor humor, zal de koningin thuis het voorval smakelijk hebben naverteld, onder het genot van een gin-tonic, dat tot haar dagelijkse elixer behoorde.

Queen Mom op hoge leeftijd

© 2011 Albert Prins

Het vergeten bombardement op Middelburg

Vorig jaar; 17 mei, was het 70 jaar geleden dat Middelburg hetzelfde lot trof als Rotterdam. Na de capitulatie van Nederland bleef Zeeland standhouden op bevel van Koningin Wilhelmina en de Nederlandse regering. De vrije vaart naar Antwerpen moest zolang mogelijk behouden blijven. Het was noodzakelijk de aanwezige geallieerde troepen in België de gelegenheid te geven zich opnieuw te formeren. Franse troepen, vergezeld van Marokkaanse eenheden, trokken in de eerste dagen van mei Zeeuws-Vlaanderen binnen. Bij Vlissingen staken ze de Westerschelde over, waarna ze posities innamen in Westelijk Noord-Brabant. De stellingen bij Bath en Zanddijk zouden de Duitse opmars moeten tegenhouden. De Duitsers braken door, in grote verwarring en totale paniek trokken de Franse troepen terug, richting Walcheren op de linie van de Sloedam. Hier werden de SS-troepen teruggeslagen, onverwacht leden ze zware verliezen, waaronder de compagnie-commandant sneuvelde. 

De Middelburgse Markt van vóór 1940.

Voor veel Middelburgers was de oorlogsituatie een onbekende ervaring, zo naïef als ze waren trok het zelfs veel bekijks alsof het een vuurwerkshow betrof. Op de Hoge Brug bij het station stonden zowaar toeschouwers de beschietingen op Lewedorp te volgen. De kogels vlogen hen soms letterlijk om de oren. De Duitse artillerie richtten hun vuur vervolgens op Middelburg, waarvan ze het vermoeden hadden dat de stad als hoofdkwartier van de Fransen diende. Deze veronderstelling zou fataal worden voor de stad. Het bombardement op Rotterdam in gedachtte, besloten de Duitsers een soortgelijke tactiek op Middelburg toe te passen.

Enkele dagen voor de komst van de Duitse troepen had het gemeentebestuur de bevolking instructies gegeven; hoe te handelen bij beschietingen en branden. Van iedereen werd verlangd op zolder emmers met water en zand op te slaan, opdat bij een inslag de daarop volgende brand snel geblust kon worden. Toch beducht op een grootschalige aanval besloot burgemeester van  Walré de Bordes, de bevolking het bevel te geven de stad te verlaten. Daaraan werd vanzelfsprekend massaal gevolg gegeven, zodat nagenoeg alle inwoners vertrokken naar familie buiten de stad. Braaf deed iedereen de deur op slot.

De deftige winkelstraat, De Lange Delft bij de Markt van vóór de oorlog.

Op 17 mei 1940 werden de beschietingen vanaf de Sloedam ingezet. In de pauzes vlogen onder sonoor aanzwellend geluid Heinkel bommenwerpers over de stad, de luiken werden geopend, de bommen daalden gierend en fluitend neer op het middeleeuwse hart van Middelburg. Het prachtige stadhuis in laat Vlaams gotische stijl werd zwaar getroffen. Ter nauwernood konden de burgemeester incluis de gemeenteraad een veilige schuilplek vinden. Hoewel de stad nagenoeg was uitgestorven bleek toch nog een koene klant bij Old England een paar collars voor zijn overhemd te bestellen. Bij barbier Julianus op de Markt zat zelfs een klant in de scheerstoel. Hoe laconiek kan men zijn bij de grootste doodsbedreiging?

Het Stadhuis waarvan zelfs Albrecht Dürer, bij zijn bezoek in 1520 aan de stad zijn waarneming omschreef als; "Eine gute Stadt; hat ein überschön rathausz mit einem köstliche thurm, do is an alle Dingen viel kunst an."  Inpandig ging het hele stadhuis in vlammen op, slechts de buitenmuren en de toren bleven overeind. Alles wat kostbaar was, ook het archief uit de middeleeuwen, de ziel van de Middelburgse historie, vervloog in as. Overal in de stad dreunde de aarde, het was tot in de verre omtrek te horen. Dikke vette rookpluimen stegen op ten hemel. De mensen die gevlucht waren stonden verbijsterd aan de grond genageld. Een macaber schouwspel, wat ze eerder in kranten hadden gezien op foto's van bombardementen in Spanje of Finland, zagen ze nu zelf vol ongeloof voor hun ogen voltrekken. Waar hadden de Middelburgers dit aan verdiend?

Het meest schokkende moment was toen de Lange Jan getroffen werd. Onder donderend geraas viel het bovenste deel van de abbdijtoren ter aarde. De klokken lieten voor het laatst erbarmelijke klanken horen. Sommige mensen meenden uit die spontane carillonklanken; "Alle Menschen werden Brüder," te horen. Een verbeelding die voeding geeft aan een onzinnige legende. Door de hitte van de brand verbogen de wijzerplaten in eeuwige krampachtigheid. Kilometersver, zelfs tot in Oostkappelle, was de doodsmak van de trotse elegante toren te horen.

Luchtfoto van het bombardement op Middelburg 17 mei 1940

Het gezin Klercq besloot ook gehoor te geven aan de oproep van de burgemeester. Maar waarheen konden ze vluchten? Opoe vertrok samen met haar zus Willemien naar Oostkapelle, waar ze onderdak vonden in kasteel Westhove. Nel en haar man, die in Souburg woonden, hadden hun huis ook moeten verlaten. Het huis was in puin geschoten. Ditmaal niet door de Duitsers maar door de Fransen, die onnauwkeurig vuurden. Nel wist een adres in Biggekerke, ze zouden daar nog lang tot na de oorlog blijven wonen. Lenie zat hoog en droog met een vriendin in Vrouwepolder. Corrie was bij familie van haar verloofde op St. Laurens terecht gekomen. Opa en Joost moesten achterblijven, omdat opa Klercq lid was van de vrijwillige brandweer en zijn zoon Joost hem een hand kon helpen,

De puinhopen van de Markt na het bombardement

Overal ontstonden branden. In de Lange Delft verdwenen statige historische panden, de Burg, de Botermarkt, de Gravenstraat, een deel van de Lange Noordstraat met de Rooms Katholieke kerk veranderden in rokende puinhopen. Onzuiver neergedaalde bommen sloegen in op de Rotterdamse en Rouaanse kaai, waardoor het West-Indisch Compagniegebouw werd getroffen, dat tot laat in dat jaar bleef nasmeulen. Ook het er tegenover liggende Renaissancehuis "De Steenrots" werd vernietigend getroffen. Enkele huizen buiten het centrum zoals, in de Brakstraat en op de Herengracht werden ook getroffen

De brandweer kon de veelheid aan branden onmogelijk bestrijden, laat staan beginnende branden in de kiem smoren, want alle huizen waren keurig op slot. Tot overmaat van ramp ontstaat bij dit soort omvangrijke branden een aanzuigende werking door luchtstromen, zodat de branden steeds heviger worden en nagenoeg onblusbaar zijn. De historische panden, die in hoofdzaak bestonden uit zeer brandbare en krukdroge materialen, bovendien ook nog volgestouwd waren met voorraden, vormden een dankbare voedingsbron voor brandhaarden. Door de droogteperiode begin mei stond het waterpeil laag, de waterdruk was matig en er was gebrek aan materieel. Het tekort aan bluswater werd hals over kop opgevangen door water te betrekken uit grachten en singels.

Overzicht van de brandhaarden en vernielde straten.

Het mocht allemaal niet baten. De verwoestingen waren zo groot, dat de branden zelfs wekenlang aanhielden. Bij De Gruyter smeulde de koffie en chocolade dagenlang na. De geur van verbrande koffie dreef over de hele stad, het was beslist geen aanmoediging voor een koffiepauze. Op andere plaatsen was de stank van verbrande goederen zo intens dat het niet te verdragen was. Diepe kraters waren geslagen rondom de Markt. In nog geen halfuur tijd was het hart van de stad veranderd in wijdse puinhopen, een desolaat landschap met vergezichten over straten die ooit hadden bestaan. Hier en daar stond een geblakerd gevelstuk monumentaal overeind.

Tot ieders verbazing en opluchting waren ook delen van de binnenstad gespaard gebleven. De Vlasmarkt was intact gebleven, ook een deel van de Markt. Wonderlijk genoeg was Sociëteit De Vergenoeging niet geraakt, net zomin als de Lange Viele, de Korte Delft en het grootste deel van de Dam. De muziekkiosk op de Markt, die klaar stond voor een concert, overleefde de ramp wonderwel zonder een schrammetje. Bij terugkomst vonden veel burgers hun huis niet meer terug. De ultieme menselijke waanzin  die oorlog heet, had Middelburg zwaar getroffen.

Direct na het bombardement werd met puinruimen begonnen.

De Nazi-Duitse troepen trokken de stad binnen. Er stond geen juichende mensenmassa langs de straten. De nieuwsgierige blikken achter de ramen waren verstard van ingehouden woede. NSB-ers durfden zich ook nauwelijks te vertonen. De soldaten moeten de vijandigheid in de nek hebben gevoeld, nadat ze de enorme verwoestingen, die hun medebroeders hadden aangericht, nu met eigen ogen konden aanschouwen.

Collectief zou het Duitse volk, op vakantie in Zeeland, tot in lengte van jaren er fijntjes aan herinnert worden welk noodlot ze de Zeeuwen hadden aangedaan. De huur van een vakantiehuisje was beduidend duurder voor Duitse gasten. Een vriendin van mij, die met een Duitser is getrouwd en een vakantie doorbracht in Domburg, maakte het mee dat een Duitse klant vóór haar één gulden meer moest betalen voor een brood. Het was een klein protest van "Wiedergutmachung," zonder substantieel gevolg. Maar goed, het gaf de sfeer aan.

Nadat de Duitsers Middelburg hadden ingenomen stonden ze snel aan de kust van Vlissingen. De meeste soldaten waren simpele lieden die zelden een verre reis hadden ondernomen, en waarschijnlijk nooit verder kwamen dan de omgeving van hun dorp of stad in het Sauerland, Brandenburg of het Emsland. Opgejut om Engeland te veroveren stonden de soldaten op de Boulevard van Vlissingen. Aan de horizon zagen ze land opdoemen uit een lage mist. Juichend en joelend stonden ze te scanderen; "Wir fahren nach England, wir sollen Siegen!" Het was slechts de kust van Zeeuws-Vlaanderen met het sillouette van Breskens. Wat wisten ze beter?

In 1940 werd al spoedig aanvang genomen met de herbouw van de stad.

In de oorlogsjaren kwam regelmatig een Duitse soldaat bij Theeuwes Klercq over de vloer. Hij was opgeroepen voor zijn nummer en beslist geen fanatieke SS-soldaat. Liever was hij thuis gebleven. Hij had geen keuze, op dienstweigeren stond de doodstraf. Vluchten naar het buitenland was ook geen optie, nergens zou een Duitser met open armen ontvangen worden. Het Duitse volk had voor een verfoeilijk regime gekozen, waar iedereen zich naar moest schikken.

De jongeman was bevriend geraakt met Joost, die bij de Onda-fanfare trombone speelde. Ze hadden elkaar ontmoet bij een concert, de Duitse knaap speelde verschillende instrumenten, zo waren ze aan de praat geraakt waaruit een vriendschap was ontstaan. Kurt, zo heette de jongeman, was afkomstig uit Noord-Duitsland, ergens aan de kust van Ost-Friesland bij het stadje Dornum. Een moerasachtige streek waar riet en biezen groeit. Toeval of niet, Kurt was mandenmaker, zodoende kon hij goed opschieten met Theeuwes. Samen zaten ze geregeld hele verhalen aan elkaar te vertellen, op een wijze dat alleen vakgenoten doen. De taal bleek geen onoverkomelijk probleem, want het Neder-Saksische dialect dat Kurt sprak kent een woordenschat die sterk verwant is aan het Nederlands.

Kurt voelde zich op zijn gemak bij de familie Klercq. De warme huiselijkheid die hij hier aantrof deed hem aan thuis denken. Na het eten, want daar werd hij ook meermalen voor uitgenodigd, speelde Kurt op het harmonium Lutherse liederen. Opoe Betje, die aanvankelijk niet zo gecharmeerd was van zijn bezoeken, raakte haar vooroordeel kwijt door de ontroerende wijze waarop Kurt zijn stichtelijke liederen zong.
Kurt die niet gewend was zo ver van huis te zijn kreeg steeds vaker last van heimwee. Opoe moest hem aan de borst troosten bij zijn onbedaarlijke huilbuien. De vriendelijke zachtaardige jongen verafschuwde de oorlog en de verwoestingen die zijn landgenoten hadden aangericht. Het beeld dat alle Duitsers nazi-gezind waren is daarom niet terecht.
Op een gegeven moment kwam Kurt niet meer opdagen. Zijn eenheid zou verplaatst zijn, misschien naar het gevreesde Ostfront of de Atlantikwall. Nooit is meer iets van Kurt vernomen. Ook niet na de oorlog, toen sommige Duitsers voorzichtig kontakten probeerden te herstellen. Aangenomen mag worden dat de arme Kurt naamloos, roemloos is gesneuveld. Opgelost in het stof van miljoenen oorlogsslachtoffers, weggedreven in het zwarte gat van het niets in de geschiedenis.

Van Kurt bestaat geen foto, deze jongeman zou Kurt kunnen zijn.

Nu, Middelurg onder Duits gezag stond was ook hun invloed op de herbouw voelbaar. Merkwaardig genoeg streefden ze ernaar historische steden in traditionele stijl te herstellen, na die eerst kapot geschoten te hebben! Niet voor niets plaatsten de Duitsers borden bij de resten van verwoeste monumentale gebouwen, met de aankondiging dat de puinhopen onder hoogst persoonlijke bescherming stonden van Der Fuhrer. Een grotesker cynisme is haast niet denkbaar. De herbouw werd in 1940 al snel ter hand genomen, tot de aanvoer van materialen wegens geldgebrek begin 1942 werd stilgelegd. Inmiddels waren toen al veel gebouwen rond de Markt en op de Burg gereed gekomen. Op 't Zand was zelfs een hele nieuwe woonwijk aan de stad toegevoegd.

Op grote schaal een nieuwe stijl invoeren in een zwaar gehavende stad, dat door de eeuwen heen naar behoefte op organische wijze was gebouwd. Waar vele monumentale gebouwen hun karakter en charme uitstraalden in het straatbeeld, wanneer hier een breuk zou ontstaan met de bouw van monotone moderne gebouwen, dan betekende dat verlies aan historisch karakter. Het kenmerkende beeld van elke middeleeuwse stad is de vermenging van kleinschaligheid naast imponerende gebouwen met een stratenpatroon van smalle stegen, beschutte pleintjes, kronkelige straten en grachtengordels, waardoor intimiteit ontstaat.

De bouwcommissie voor wederopbouw stond voor de keuze, welke bouwstijl de voorkeur zou hebben. Veel tijd voor overwegening was er niet. Men was het er wel overeens dat de "Middelburgse sfeer" moest terugkeren. Voorstanders voor de opvatting van Modern Functioneel Bouwen of de principes van het Bauhaus bleven in de minderheid. Het is niet gekomen tot grootschalig transparant bouwen met veel glas, beton en staal, zoals in Rotterdam. Aan een reeks architekten in het land werden opdrachten verstrekt, ontwerpen te leveren in de stijl van de Delftse- en Bossche school. De ambachtelijke bouwstijl die in de jaren '20 en '30 tot bloei was gekomen. Hierdoor keerden de Hollandse trap- en tuitgeveltjes weer terug, zij het in een moderne sobere vertaling

De Middelburgse Markt rond 1965

Aanvankelijk bestond kritiek op deze conservatieve opvatting, de stad op dit bouwprincipe te herbouwen. Waardoor de schrijver Henri Knap ooit verzuchtte; "Er is wel mooi herbouwd, maar aan sfeer heeft het niet gewonnen." Toch is door het consequent doortrekken van deze ambachtelijke bouwstijl een goede aansluiting ontstaan tussen de breuk met het verleden en het naoorlogse Middelburg. De argeloze toerist ziet het verschil bijna niet. Fraaie details in metsel- en timmerwerk kunnen het oog weer verwennen. De tijd heeft over de herbouwde binnenstad een patina getrokken, waardoor nu geconcludeerd kan worden dat indertijd de juiste beslissing is genomen.

Het gedenktegeltje aan elk herbouwd pand

17 mei 2010 kwamen ooggetuigen van het bombardement op Middelburg bijeen in het stadhuis van Middelurg. Het zal de laatste keer zijn geweest, want het overgrote deel van de gasten bestond uit hoogbejaarden. De langstlevende brandweerman, die deel had genomen aan de blussingswerken, was kort daarvoor overleden. Nu rest de oude garde. Evert Blaas die een ruime dokumentatie bezit met uniek filmmateriaal. Gerard de Voogd, verslaggever van de toenmalige Middelburgse Courant, mijn moeder Corrie Klercq die vele herinnneringen aan de eerste oorlogsdagen levendig kan navertellen.

Na afloop van de herdenking zaten we gezellig op een terrasje met koffie en iets lekkers erbij. Naast en achter ons zaten Duitse toeristen uitgebreid te verkondigen hoe heerlijk het vertoeven is in Zeeland. "Keine Ahnung" wat wij enkele minuten eerder te herdenken hadden. Het ontging hen volkomen welke rampspoed hun voorfamilie had aangericht. Hen is niets te verwijten, we moeten er maar eens mee ophouden het anti-Duits gevoel te cultiveren. 

De oude garde oorlogsgetuigen

Middelburg anno heden is een bloeiende stad, vol culturele evenementen, een internationale universiteitsstad met de Roosevelt University, een stad die het bezoeken waard is, waar stenen een roemrijke geschiedenis vertellen, waar mensen vriendelijk zijn, waar meer zon schijnt dan in de rest van Nederland, waar men met de tijd meegaat. Waar niet haastig wordt geleefd.

Bezoek http://slikopdeweg.blogspot.com voor prachtige Zeeuwse fotoreportages.

© 2011 Albert Prins

Een bolus vor bie de koffie

Zeeuwen staan erom bekend dat het zoetekauwen zijn. Mijn opa Klercq was daar geen uitzondering in. "As 't maor zoete is," was de boodschap wanneer je hem met iets wilde verwennen. Tot op hoge leeftijd bleef hij trouw aan zijn snoepzucht. Vroeger, toen hij nog mandenmaker was, ontdook hij soms stiekem zijn werkplicht, dan kon je hem zonder moeite vinden bij Kaatje-van-onder-en-boven. Kaatje had haar bijnaam te danken aan het feit dat ze vaak achter de halve deur van haar snoepwinkeltje op de uitkijk stond te lonken naar klanten. Theeuwes had een speciale band met haar, al was het alleen maar voor het enorme assortiment snoepgoed dat ze in de aanbieding had.  

Grote dikke spekken, rol- en veterdrop, zoethout, kaneelstokken, zuurtjes, pepermunt en dan ook nog van die overheerlijke verrassende tum-tum in allerlei variaties. Bovendien kon Theeuwes altijd een gezellig praatje met Kaatje maken, en dat liep doorgaans uit de hand.
Ondertussen stond zijn vrouw voor een gesloten winkeldeur. Verbaasd en een beetje nijdig vroeg ze zich af waar haar man te vinden was. Juffrouw Klerk van het alle-dingen-winkeltje aan de overkant, kon dat wel vertellen. Haar ontging niets wat op de Vlasmarkt gebeurde. "Kiek maor is bie Kaatje-van-onder-en-bove," kon ze opoe met zekerheid meedelen. Ze had Theeuwes wel zien "wegstekkeren" richting Kromme Weele. 

Daar verscheen de toornige zwarte blik van Betje in het deurgat bij Kaatje. "Wa doe jie 'ier? Moe jie nie wèrreke?" Theeuwes schrok van die plotselinge onderbreking in gezelligheid. "M'n snoeptrommetje is leeg," probeerde opa onschuldig uit te leggen. "Uh, uh, kom jie maor is mee naor 'uus. Je moet d'n deur ope' maoke, 'ier 'eb jie verder niks te zoeke." Gedwee als een stout jongetje liep opa met zijn vrouw naar huis.

Lief waren ze voor elkaar, Theeuwes toost met Betje op 50-jaar huwelijk

Nu hij in het bejaardehuis woonde hoefde hij geen verantwoording meer af te leggen aan zijn Betje. Ze was enkele jaren daarvoor overleden. Het nieuwe bejaardenhuis lag ver buiten het centrum. De afstand naar de stad was voor Theeuwes niet meer te belopen, zijn benen wilden hem niet meer zover dragen. Een bolus, een tompouce, een lekker zoet nougatinegebakje, of een pakje verse koekjes, daar was hij nog steeds goed mee te verwennen. De bolus moest dan wel van bakker Rotte komen, en het nougatinegebakje van Wolf op de Burg. Ja, ja... Klercq had zo zijn wensen. Als zoon van een bakker annex snoepwinkelier wist hij waar hij het over had.

Nu moest Theeuwes een bevriende buurman aanspreken voor de zoete boodschap. "Abram, gao jie straks nog naor d'n stad? Wil jie dan wâ lekkers voor mien meeneme'?" Abram zei gedienstig, "Tuurluk Klercq, wâ zâ 't weze? Zeg maor wâ jie wil 'ebbe." Maar Abram bleek loslippig te zijn, hij vertelde in de recreatiezaal; "Nou zeg, die Klercq neem 't er ook wel van. Gister 'eb ik nog een tompouce voor 'm moete haole." Dat kwam Klercq vanzelf ter ore. Het was gedaan met Abram, voortaan hoefde die niets meer voor hem mee te brengen uit de stad. Abram vroeg nog wel. "En Klercq, moe 'k nog wâ vor joe meebrienge?" Waarop Theeuwes een beetje jokte. "Nee 'oor, 'k 'eb alles nog." Tot de volgende vertrouweling ook zijn mond voorbij sprak, en daarmee van zijn lijstje boodschappers werd afgevoerd. Ze moesten niet over Klercq kletsen.  

Bakker Boer uit Kloetinge bakt de lekkerste bolussen.

De bolus is een specifiek Zeeuws streekgerecht, het staat zelfs op de nominatie verheven te worden tot beschermd Europees streekgerecht. Het gebak heeft de laatste jaren aan erkenning gewonnen, zo veel zelfs dat er een jaarlijkse bakkerswedstrijd aan gewijd wordt. En de kwalificaties om in de prijzen te vallen zijn niet mals. Het lijkt een simpel produkt maar het moet wel gebakken worden van een luchtig soort brooddeeg, dat in een speciale sliert gespiraleerd wordt opgerold, het is nog steeds handwerk. De bolus moet zacht en mals zijn, een beetje spekkig en vooral zoet en stroperig van de suikerstroop en kaneel

Een bolus voor bie de koffie

Zeeuwen zijn er dol op, de bolussen ontbreken dan ook nooit bij een koffietafel, huwelijk of begrafenis. Probeer dan maar geen namaak voor te zetten, de gasten zullen het niet waarderen. Succes kent vele vaders, dus de bolus kan degraderen tot een smakeloze hap. Daar wordt nu dus voor gewaakt door een vakkundige jury.

De zware keuring voor een echte bolus.

De herkomst van de bolus gaat terug tot de eerste helft van de zeventiende eeuw, toen Sefardische Joodse bakkers uit Portugal toevlucht vonden in Zeeland. Het woord 'bolus' is ontleend aan het jiddisch, de internationale Joodse taal. Het kent ook afgeleide woorden. In het Spaanse betekent "bollo" een fijn broodje, of "bola" voor een bal of bol.

De bolus is door Joodse bakkers over de hele wereld verspreid. In New York worden in tal van delicatesse-shops bolussen verkocht, even stroperig, zoet en mals als de Zeeuwse bolus. Maar wel zoeter en tot wel twee keer zo groot. Amerikanen houden nu eenmaal van "oversized." In Jeruzalem worden ook veel bolussen verkocht. Zelfs in Moskou leveren twee Joodse bakkersfamilies de lekkernij, alleen zijn ze daar dan weer kleiner van formaat, In Parijs, de stad van culinaire buitennissigheden bij uitstek, zijn ze eveneens te vinden, zelfs tot in Zuid-Frankrijk etaleren Joodse bakkers de bolussen in een mandje. Dicht bij huis is in het Zuid-Limburgse Noorbeek een bakker te vinden die een fantastische bolus "draait." Ik vroeg hem hoe dat zo gekomen is. Hij bleek met een bevriende bakker uit Zeeland enkele recepten te hebben uitgewisseld. 

Ook heel Zeeuws zijn bruine bonen met uitgebakken spekjes, overgoten met suikerstroop, rijkelijk bestrooid met kaneel, misschien een snufje nootmuskaat erbij. Het smaakt me voortreffelijk. Wellicht is dit ook van Joodse origine, want zoet en kaneel, daar moet de oorsprong liggen.

Een prinsesselijke poging om een bolus te "scoren"

Maar wat te zeggen van Harry Bolus (1834-1911). Bestaat die dan...? Jazeker....! Harry, een geboren Engelsman uit Nottingham, emigreerde naar Zuid-Afrika. Daar is hij een beroemd botanicus, schilder van planten en bloemen, beurshandelaar en philantroop geworden. Veel planten en bloemen zijn naar hem "bolusia-" vernoemd. Samen met zijn broer Walter stichtte hij de Bolus Bros. Comp, waar hij fortuin mee maakte, waardoor hij een omvangrijke botanische collectie en bibliotheek kon opbouwen. Zijn bezittingen heeft hij geschonken aan de Cape Town University waar hij ook oprichter is geweest van de South African Philosophical Society. 

Harry Bolus; 28 april 1834-25 mei 1911

http://www.uct.ac.za/depts/bolus

© 2011 Albert Prins

Servicepoint;
Recept voor Zeeuwse bolussen zie; http://www.bakkerboer.nl/recept_zeeuwse_bolus.htm
Meer over Bakker Boer uit Kloetinge, zie; http://www.bakkerboer.nl
Zeeuwse recepten, restaurants, evenementen, etc. zie; http://www.zeeuwseziltezaligheden.nl
Videoclip; Bolusbakker bij Life and Cooking (3.30 min) http://youtu.be/dqlbh4BzU3E

Cornelis Klercq; alias de Bakker

Huizen en beroepen spelen vaak een belangrijke rol in families. Zelfstandige beroepen kunnen vrijheid geven, creativiteit ontplooien, iets extra's verdienen en daarmee bijvoorbeeld een huis kopen. Het was in vroeger tijden dan ook meer regel dan uitzondering, dat een huis werd gekocht. Een huis huren was voor het armere deel van de bevolking. Zo handelden de Klercq-en in de loop der tijd levendig in huizen. Het voorbeeld van Cornelis Klercq en zijn dochter Hermina uit Dordrecht is daar een eminent voorbeeld van. Hoe ze het voor elkaar kregen is een raadsel, maar je zou ze nu kunnen betitelen als vastgoed-magnaten.
Cornelis Klercq de Oude uit Middelburg, onze brandspuitmaker uit omstreeks 1750, kocht ook huizen. Kadestrale- en notariële archieven zijn een geweldige bron van  informatie, waar het gaat om te achterhalen wie eigenaar of bouwer van een huis is geweest.

De Kromme Weele in Middelburg rond 1890, met rechts de toenmalige Banketbakkerij van J.J. Bal. In de verte is de Seisdam te zien.

Veertien jaar moet Cornelis zijn geweest, toen zijn moeder Wilhelmina Gal de jonge knaap hem dienstwillig heeft aanbevolen bij de Meesterbakker Johannes Bal. Cornelis moest maar een vak leren, waar altijd vraag naar zou zijn, dat gaf zekerheid aan het bestaan. En waar zou deze jongeman beter terecht kunnen dan bij bakker J.J. Bal, die een uitstekende reputatie genoot in het burgerlijke Middelburg. Bovendien bezat de bakker ook een aantal lieftallige huwbare dochters, je wist maar nooit hoe het balletje bij Bal  kon rollen. Moeder Wilhelmina had een voorzienige zo niet berekenende blik op de toekomst van haar zoon.   

Het Lambrechtstraatje tussen de Korte Noordestraat en de Penninghoeksingel, gezien vanaf de singel.

De voorvader van Cornelis, die natuurlijk ook Cornelis heette, en we voor het gemak de Oude noemen, erfde een huis in de Lambrechtstraat op nr L-100 van zijn ouders, dat hij in 1784 verkoopt aan Nicolaas Wilkens du Bois, en jawel hoor, broodbakker van beroep, voor ƒ 600,-. Het duurt daarna ruim 60 jaar eer het huis weer in bezit van de familie Klercq komt, wat is af te leiden aan de geboorte van Johannes Cornelis Klercq die in 1844 in dit huis wordt geboren. Ook onze Cornelis ziet in dit huis een jaar later het levenslicht in 1845. Hij zal in dit huis zijn gezin stichten met Pieternella Bruijns.

Met een korte onderbreking, want tussen 1882 en 1883 verhuist het gezin Klercq-Gal,  worden al zijn kinderen in dit kleine verbindingsstraatje geboren. Zelfs opa Theeuwes Klercq laat op zondag 26 augustus 1888 hier van zich horen. En wat wil nu het geval?
Nadat opa Theeuwes Klercq zijn mandenmakerswinkel van de hand deed aan meneer Versluis uit de Alblasserwaard, kocht hij een huisje aan de Penninghoeksingel. Ook dat huis was van een bakker geweest. Bakker Visser uit de Korte Noordstraat. Wat hebben de Klercq-en toch met bakkers? Zijn die beter te vertrouwen?

Enfin, opa Klercq moet geregeld langs zijn geboortehuis hebben gewandeld, want het Lambrechtstraatje ligt om de hoek van de Penninghoeksingel. Daar heeft hij nooit met een woord over gesproken! Zijn grootvader en grootmoeder zijn in dit huis zelfs overleden. Wat is dat met opa? Geen belangstelling voor je verleden? Neen, daar is hij nooit mee bezig geweest. Wat geweest is, is geweest. Toch blijkt het nu een aardige gedachte te zijn, waar de familie sporen achterlaat. Wanneer ik nu door dit onbeduidende straatje loop krijgt het opeens een heel andere betekenis.

Cornelis Klercq. de vader van mijn opa Theeuwes, blijkt een gewaardeerd bediende te zijn bij meneer Bal. Cornelis is inmiddels getrouwd, niet met een dochter van de bakker, maar met Pietje Bruijns. Er zijn al vier kinderen geboren. Allemaal jongens, vier in getal, waarvan hij helaas één, na 3 maanden en 2 weken, heeft moeten afstaan aan de dood. Het vijfde kind is op komst. Het blijkt weer een jongentje te zijn  Catharinus, die bekend wordt als Rinus van de Gravenstraat, maar daarover later meer te vertellen.

Cornelis heeft ambinties, de rest van zijn leven als knecht door het leven gaan is niet zijn voornemen. Nog enkele jaren houd hij het vol bij bakker Bal, dan wil hij voor zichzelf beginnen, zoals dat heet. Enkele jaren treedt hij in dienst bij bakker Brouwer op de Pottenmarkt, dat is goed om het vertrouwen van de bestaande klanten te winnen. Bakker Brouwer is op leeftijd, hij heeft besloten zijn zaak van de hand doen. Cornelis is de beste candidaat. Zijn dienstjaren bij Bal geven een goede garantie op een vertrouwde opvolging.
In 1891 is het dan zover. Met een annonce in de krant brengen de heren ter kennis aan het clientèle dat de zaak is overgenomen door C. Klercq. De winkel wordt opgeknapt, het assortiment uitgebreid met suikerwaren van "den heer A. Schagen," waarmee Klercq eenig depot in Zeeland voert. Exclusiviteit is het motto. Brood blijft hoofdzaak, banket voor de verwennerij bij koffie en feesten, chocolade en suikerwerken als luxe. Boterbabbelaars zal Cornelis uit eigen atelier leveren, net als de suikerwerken voor de Paasdagen en Sinterklaas.  

Aankondiging van overname door Cornelis Klercq.

Wat een aantal jaren later gebeurd, weten we niet. Maar Cornelis verhuist met zijn Banketbakkerij naar de Gravenstraat. Moet hij bezuinigen? Zijn de lasten op de Pottenmarkt niet meer op te brengen? Is de concurrentie te groot? Cornelis is niet de enige bakker in de stad. Tientallen bakkers proberen een bestaan te handhaven. In bijna alle straten van het centrum is wel een brood- en banketbakker te vinden. Vanaf 1897 woont het gezin in de Gravenstraat op nr I-194. Dit huis is niet meer terug te vinden. De hele straat inclusief directe omgeving is met het Duitse bombardement op Middelburg in mei 1940 met de grond gelijk gemaakt. Na de verwoesting is een nieuwe Gravenstraat ontstaan. Een oude prentkaart laat nog iets zien van de vooroorlogse situatie. 




Cornelis Klercq 1845-1922, 76 jr                          Pieternella Hendrika Johanna Bruijns 1840-1934, 94 jr

Cornelis en Pietje Bruijns in betere tijden. De burgerlijke welvaart is af te lezen aan deze portretten. Opoe Bruijns, zoals ze gekend was bij haar kleinkinderen, woonde de laatste jaren van haar leven in het Gereformeerde Rusthuis op het Bolwerk, aan de rand van Middelburg, in een parkachtige omgeving. 's Zondag maakte Theeuwes met zijn vrouw Betje en hun kinderen een "ommetje" over de Bolwerken. Al "kuierend" wandelden ze langs het Oude Mannen- en Vrouwenhuis, waar opoe Pietje voor het raam zat te wachten op hun komst. De kinderen "bejourden" naar opoe, zij wuifde vriendelijk terug.  

De Gravenstraat van voor de oorlog

Boerenvrouwen bij bakker Van Boven op de Pottenmarkt. Eén vrouw en de kinderen zijn in rouwkleding

Een deel van de Pottenmarkt, aansluitend op de Grote Markt. Dit deel van de Pottenmarkt is in mei 1940 verwoest door het Duits bombardement.

© 2011 Albert Prins

Meet at the Met.


Manhattan view from Brooklyn

Lincoln Center for the Performing Arts
While the center was named because it was located in the Lincoln Square neighborhood, it is unclear whether the area was named as a tribute to Abraham Lincoln. The name was bestowed on the area in 1906 by the New York City Board of Alderman, but records give no reason for choosing that name.
There has been long speculation that the name came from a local landowner, because the square was previously named Lincoln Square. However, city records from the time show only the names; Johannes van Bruch, Thomas Hall, Stephan de Lancey, James de Lancey, James de Lancey jr. and John Somerindyck, as area property owners.
One speculation is that references to Abraham Lincoln were omitted from the records because the mayor in 1906 was George B. McClellan, Jr., son of George B. MacClellan who was general-in-chief of the Union Army during the Civil War and a bitter rival of Lincoln.

The New York Metropolitan Opera House on Linclon Square including other perfomance faciilites

The Performance facilities on Lincoln Square
*  Alice Tully Hall; 1095-seat concert hall, located within the Juilliard School of Music.
    Home stage of The Chamber Music Society of Lincoln Center
*  Avery Fisher Hall; 2738-seat symphony hall.
    Home stage of the New York Philharmonic Orchestra
*  David H. Koch Theater Theater; 2713-seat theater, originally known as the New York State Theater
    Home stage of the New York City Ballet, also serving to the New York City Opera
*  Vivian Beamont Theater; 1080 seat Broadway-style theater operated since 1985 as the main stage of Lincoln Center Theater
*  Mitzi E. Newhouse Theater; 299-seat intimate theater operated for Off-Broadway productions, Known as the Forum.

Impressive lighting structures at the Met

*  The Metropolitan Opera House; 3900-seat opera house.
    Home stage of the Metropolitan Opera. This is the second Metropolitan House, the original one opened in 1883 and was demolished  
    in 1966, the year of the opening of the new Metropolitan Opera facilities at Lincoln Center. Major opera events are presented at this 
    house, witch theater has a world-wide reputation in performing the world's best opera protagonists.

The best seats at the balcony, nearby to the stage.

In exciting exceptation

The Turandot production 

Other facilities at Lincoln Center Square
*  The Walter Reade Theatre; 278-seat movie theater, used by the Film Society of Lincoln Center; features a raised dias used for post-    screening filmmakers discussions.
*  Jazz at Lincoln Center, while a part of Lincoln Center, is located seperately in the Frederick P. Rose Hall complex within the Time  
    Warner Center at Columbus Circle. in consist of the following performancer and related facilities;
        The Allen Room; 508-seat amphitheater with 50-foot (15 mtr) glass wall overlooking Central Park; part of Jazz at Lincoln Center
        facilities.
        Dizzy's Club Coca Cola; nightclub-style venue in the Jazz at Lincoln Center facility; allows jazz to be performed in its traditional
        venue.
        Rose Theatre; 1094-seat well-known and popular concert hall designed for jazz performances
        Irene Diamond Education Center; rehearsel, recording and classroom facility at Lincoln Center
*  Church of St. Ignatius Loyola; Roman Catholoc Church located on Park Avenue between 83rd and 84th Streets on the Upper East
    Side; used by Lincoln Center for pipe organ concerts
*  Many more facilities for performing arts, too much to mention in a brief overview.

The final rewards

The Delmonico's Restaurant

Fine diner at Delmonico's
One of the finest and oldest restaurants in lower Manhattan on 56 Beaver Street, founded by the Delmonico family. There website states;  "Delmonico's opened in 1837 as America's first fine dining restaurant, continues to serve the connoisseur of fine American food in its premier location at 56 Beaver Street, the heart of Manhattan's financial district. Birthplace of the Delmonico Steak, Delmonico Patatoes, Eggs Benedict. Lobster Newburg, and Baked Alaska, the original Delmonico's offered unheard of luxury - the availability of private dining rooms, an extensive wine cellar, innovative cuisine, and above all, warm, personel service.

Impression of the luxury of Delmonico's service and fine food

The first building of Delmonico's burned down in a fire and the present building seen to be replaced in 1891. many famous people ate at this establissement, including Queen Victoria and her eldest son, Prince of Wales, Charles Dickens, Theodore Roosevelt, Mark Twain, Oscar Wilde, Diamond Jim Brady, Lilian Russell, J.P. Morgan, William Makepeace Thackeray, Samuel F.B. Morse sent the first transatlantic cable from a dining room. An extensive history of Delmonico's can be read at the Steak Perfection website.

Die Walküre of Richard Wagner;
The Metropolitan Opera House presents upcoming May the 14th at 12.00 p,m. ET untill July 11th, the new production of "Die Walküre"
A stellar cast comes together for this second installment of Robert Lepage's new production of the Ring cycle, conducted by James Levine.
The progatgonists are; Bryn Terfel is Wotan, Lord of the Gods. Deborah Voight adds the part of Brünhilde to her extensive Wagnerian repertiore at the Met. Jonas Kaufmann and Eva-Maria Westbroek, star as the twins, Siegmund and Sieglinde, and Stephane Blythe is Fricka. Also performing Hans-Peter König.

Live to see at your local cinema, obtain information at Pathé Cinema's 

Videoclip; Linclon Center Plaza Metropolitan Opera (3.15 min) http://youtu.be/2vjvupxwYYA
Videoclip; Old- New Metropolitan Opera House NY (2.10 min) http://youtu.be/j-NIFxmPHW4

The Wyckoff-Bennett House
The Wyckoff-Bennett House, is the last privately owned 1700's Dutch Colonial house in New York City. Located at 1669 E. 22nd Street in Brooklyn, New York. It is declared as a National Historic Landmark in 1976. It is believed to have been build before 1766, because that date was carved into a beam in the barn

Front op the Wyckoff-Bennet House at E. 22 nd Street NY City, Brooklyn

A beautiful farmhouse example in the Dutch Colonial style, it has been continuously occupied since its construction. The house was built by Hendrik and Abraham Wyckoff, descendants of Pieter Wyckoff who immigrated to this America in 1637, about 10 years after the arrival of the first Dutch colonists. The house was bought by Cornelius William Bennett in 1832, and the Bennett family held possession through four generations until 1983, when it was sold to the Mont family.

Display-board historical review, now as the Wyckoff-Bennt, Mont House

Side view of the farmhouse

Currently the house is being purchases by the City of New York from the present owners, Annette and Stuart Mont, who will remain living in the house as lifelong tenants and caretakers of the home. The homestead will be called the Wyckoff Bennett Mont House Park, and will become a Historic House Museum,

Jersey Dutch

Jersey Dutch is a American-Dutch dialect spoken from the 17th century untill begining 20th century, mainly in the Northern State of New Jersey. It was a kind of creolic dialect of Dutch Sealand, Flamish languages, mixed by American English or even verbs of Indian source. There was also a variant called Negerduits (Negro Dutch), because it was spoken by coloured people.


An example of Jersey Dutch

En kääd'l had twî jongers; de êne blêv täus;
de andere xong vôrt f'n häus f'r en stat.
Hai waz nît tevrêde täus en dârkîs tû râkni arm.
Hai dogti ôm dat täus en z'n vâders pläk.
Tû zaide; äk zal na häus xâne. Main vader hät plänti.

Translated into Standard Dutch
Een man had twee jongens; de ene bleef thuis;
de andere ging voort van huis voor een vermogen.
Hij was niet tevreden thuis en hij werd daardoor arm.
Hij dacht aan thuis en zijn vaders plaats.
Hij zei; ik zal naar huis gaan. Mijn vader heeft overvloed.

Translated into English
A man had two boys. The one stayed at home;
the other went away from home to make his fortune.
He was not satisfied at home and because of that he became poor.
He thought about home and his father's place.
He said; I shall go home. My father has plenty.

Text in Jersey Dutch by Dr. J. Dynely Prince, 1910, Radio Netherlands
http://www.rnw.nl

Photo's in courtisy of Mille Fiori Favoriti.
http://millefiorifavoriti.blogspot.com

Videoclip; Wyckoff Farm House (3.45 min) http://youtu.be/LzjmxEr6_lg
Videoclip; Amsersfoort School NY, Holland Exposition (1.50 min) http://youtu.be/sYWGuc9iWKo
Videoclip: Amersfoort School NY, sings Dutch folksong to PM Balkende http://youtu.be/rpE6wgo1NYo

Familie Annonces
Het is van alle tijden; dat families een bericht plaatsen in de krant. Of het nu gaat om een heugelijk feit van geboorte, een droef bericht van overlijden. Een paard dat verkocht moet worden, of een openbare aankondiging van noodzakelijke verkoop. Zelfs Cornelis Klercq uit Nijmegen, de boekhandelaar leende zich voor het plaatsen van franco annonces voor "personeel gezocht" of een ander onderwerp waarbij de besteller het liefst anoniem wilde blijven.
Hieronder treft u een kleine verzameling aan van dit soort krantberichten. In de loop van de tijd kunnen er nog meer gepubliceerd worden. Zi krijgt u een beeld van tijd en familie.

De kinderen van de dominee

Overschie, zoals we het nu kennen is onvergelijkbaar met het kleine dromerige plaatsje in 1868. Schilderachtig gelegen aan de Schie, het water dat een belangrijke verbindingsroute betekende voor de vier overslagplaatsen Delfshaven, Delft, Rotterdam aan de Rotte, en Schiedam. Van die oude geschiedenis is niet veel meer terug te vinden. Het plaatsje is opgeslokt door het expansieve Rotterdam, een brede autosnelweg snijdt nu het hart van Overschie dwars doormidden.

Overschie geschilderd door Jacobus van Gorkom in 1838 (1827-1880), zo zal Johannes Anthonie Klercq  het ook hebben gezien

Johannes Anthonie Klercq zal dat anders hebben ervaren. Aangeslagen, diep bedroefd na het overlijden van zijn eerste vrouw Maria Donk, met wie hij slechts 11 maanden het huwelijksgeluk heeft mogen proeven. Daarnaast nog erger getroffen door het overlijden van zijn eerste kindje, zijn twee weken oude zoontje moest hij gelijk met zijn vrouw begraven, is zijn hart gesloten voor romantische toenadering. De vrome man laat zijn pad leiden door de Heer. Die Heer wilde de ledige plaats aan zijne zijde spoedig minnelijk vervullen, zoals Johannes dat eens in een zelden openhartig moment ooit heeft laten weten aan een ouderling in zijn kerk.

Overschie ongeveer 175 jaar later

Het is Johannes dan wel toegestaan een stichtelijk woord te onderwijzen, zijn vurige begeerte om toegelaten te worden tot de ambtelijke dienst, dat pad heeft hij nog niet volledig afgelegd. Zijn studie, na inschrijving op 5 juni 1867 als student in de Heilige Geloofsgeleerdheid, bij de hoogbegaafde en geliefde prediker ds. W. Smit in 's Gravenhage werpen vruchten af. Na examen op 12 juni 1869 wordt Johannes Anthonie opgenomen "In de rolle en orde der Dienaren des Goddelijken Woords en toegelaten tot de heilige bediening." De plechtige bevestiging om de titel van dominee te mogen voeren.

Nog gedurende zijn studententijd ontmoet Johannes Anthonie een jonge vrouw die zijn hart wel weet open te stellen voor een nieuwe toekomst. Maayke van der Dusse kent het verlies en het grote verdriet om jong gestorven kinderen. Twee zusjes vóór haar geboorte, die ook de naam Maaijke kregen, leefden amper 4 maanden. Een broertje leefde maar 7 maanden. Bij Johannes herkende ze hetzelfde verdriet dat haar vader Jacobus van der Dusse en moeder Ingtje Anthonia van de Veer ook moesten dragen.

De genegenheid tussen Johannes en Maayke kreeg daardoor een bestendige basis van liefde voor elkaar. Een allergelukkigst huwelijk vloeide hieruit voort, dat vele jaren het leven vult van onze dominee, en hij weet zich in al die jaren ook gesteund en met hulp verzekerd te zijn van zijn vrouw, bij alle aanvaardingen van beroepen naar andere kerkgemeenten elders in het land. Zijn eerste staanplaats zal Bruinisse worden, Zeeuw van geboorte is hij snel  ingeburgerd, bij de kleine gesloten gemeenschap van vissers en landbouwers.

De haven van Bruinisse, zoals het er nu modern bij ligt.

In Bruinisse worden de eerste kinderen uit het huwelijk van Johannes en Maayke geboren. Vol van trots laten de ouders in de Middelburgsche Courant, op 26 november 1869, het bericht afdrukken; Gisteren, Zondag 21 November, beviel voorspoedig van eene welgeschapenen Dochter, M. Klercq, geboren d.v. Dusse. Bruinisse, J.A. Klercq, Predikant. Wilhelmina Cornelia Klercq zal later verhuizen naar Baarn.

Jacobus Klercq volgt zijn zusje Wilhelmina op, maar keert niet naar Zeeland terug. Amsterdam wordt zijn woonplaats, in 1904 trouwt Jacobus met Cornelia van Pommeren. Vijf kinderen worden geboren, waarvan één zoon tijdens de Tweede Wereldoorlog op zee blijft, hij was machinist op een koopvaardijschip. Op een herdenkingsmonument in Amstelveen staat zijn naam gebeiteld. Vader Jacobus is na enkele administratieve beroepen, pedel geworden aan de Vrije Universtiteit van Amsterdam. Ondertussen is hij met zijn vrouw Cornelia verhuisd naar Nieuwer Amstel, waar hij op 68 jarige leeftijd overlijd.

Het derde kind, Johannis Cornelis wordt genoemd naar het eerste, overleden kind van Johannes Anthonie, ook verwijst zijn naam naar zijn opa. Het onafwendbaar lot slaat weer toe, Johannis Cornelis overlijd ook veel te jong, na 7 maanden moeten vader en moeder het kind afstaan aan de genade van de dood.

Na het overlijden van deze Johannis, wordt Johanna Cornelia Klercq geboren. Ze blijkt een sterke band te hebben met haar zuster Wilhelmina Cornelia, want ze gaat haar zuster achterna in Baarn. Pieter Klercq ziet ook het eerste levenslicht in Bruinisse. Met de vele verhuizingen van het gezin, blijft hij in Hilversum achter. 

Luchtfoto van Tholen, de oude kern en vestingsvorm is duidelijk herkenbaar (foto Frank Bogers)

In Tholen staat Johannes Anthonie niet lang op de kansel, wat daar de oorzaak van is ligt opgeborgen in archieven. De reden zal eerdaags bekend worden, wanneer de stukken worden geopend. Ook in deze kleine stille plaats, waar geen schokkende gebeurtenissen plaatsvinden, wordt het gezin uitgebreid met een kind. Op dinsdag 23 november 1875 laat Sara Wilhelmina Klercq van zich horen. Het meisje komt voorspoedig ter wereld, zo laten de ouders blijmoedig weten in een annonce van het Zuid Hollandsch Dagblad.

Het Marktplein van Tholen

Na het korte verblijf in Tholen verhuist de familie met vijf kinderen naar Zuid-Beyerland. Nog geen anderhalf jaar later ontvangen Maayke en Johannes Anthonie, op 21 februari 1877 Cornelis Jacobus Klercq vreugdevol in hun armen. Cornelis Jacobus verhuisd verder mee met het gezin. Hij blijkt een studiebol te zijn, die zijn ambitie vindt in het notariaat. In Hilversum werkt hij vele jaren trouw als candidaat-notaris, tot hij een aanstelling als notaris weet te verwerven in Renkum, waar bij ongehuwd overlijd.
Ook Ingetje Anthonia Klercq wordt in Zuid-Beyerland geboren. Net als al haar andere zussen gaat ze uiteindelijk ook in Baarn wonen. Er moet iets bijzonders aan de hand zijn met die zussen. Waarom wonen alle zussen op het einde van hun leven allemaal in Baarn? Is de verbondenheid zo sterk? Eens zien of er een verhaal van te maken is; "De dochters van de dominee."  

Het Stadhuis van Zuid-Beyerland


Historisch perspectief van Zuid-Beyerland

De laatste twee kinderen worden in Den Helder geboren, waarmee het totaal op tien kinderen uitkomt. Mattheus Johannes Klercq, niet genoemd naar mijn opa, want die moest nog geboren worden, komt dit kind op 18 augustus 1879 ter wereld. De geboorte verliep voorspoedig, echter het leven is dit kind niet lang gegund. Op 1 september 1881 vloeien bij Mattheus op 2 jarige leeftijd de levenskrachten uit zijn jong lijfje. Nog geen vier maanden daarna wordt het gezin voor het laatst verblijd met de komst van een kindje. Ditmaal een meisje. Met de naam Neeltje Klercq wordt ze gedoopt op 19 januari 1882.

Wat in verschillende bronnen wordt beschreven over het treurige verlies van acht van de tien kinderen, moet nu worden vastgesteld het omgekeerde feit de werkelijkheid weergeeft.

De Koningsstraat in Den Helder

Gezinsblad van Johannes Anthonie Klercq en Maayke van der Dusse

IV.1-  Jacobus Anthonie Klercq (weduwnaar)
Geb. 23-09-1838, Middelburg. Ovrl. 26-04-1911, Huizen, 72 jr
Zv; Johannes Cornelis Klercq - Wilhelmina Cornelia Gal
Huwt 2 met; Maayke van der Dusse, op 19-08-1868 te Overschie. Bgr. 29 jr. Brd. 26 jr. Huw. 34 jr.

Maayke van der Dusse
Geb. 02-03-1841, Overschie. Ovrl. 05-11-1903, Huizen, 62 jr.
Dv; Jacobus van der Dusse - Ingetje Anthonia van de Veer

Aantekeningen;
Beroep bruidegom; Chr. Geref. predikant
Beroep bruid; Dienstbode
Naam bruid; Wisselend genoteerd als, Maaijke, Maaike, van der Doesse

Kinderen uit dit huwelijk; 10, Generatie V
V.m-  Wilhelmina Cornelia Klercq
Geb. 21/22-11-1869, Bruinisse, zondag. Ovrl. 14-03-1932, Baarn, 62 jr. Huwt 1 met M. J. Spaan, Huwt 2 met Johannes Visser
V.n.-  Jacobus Klercq
Geb. 28/29-12-1890, Bruinisse, woensdag. Ovrl. 17-10-1939, Nieuwer Amstel, 68 jr. Huwt 1 met Cornelia van Pommeren
V.o.-  Johannis Cornelis Klercq
Geb. 02/04-03-1872, Bruinisse, zaterdag. Ovrl. 26/28-10-1872, Bruinisse, 7 mnd.
V.p.-  Johanna Cornelia Klercq
Geb. 02/04-04-1873, Bruinisse, woensdag. Ovrl. 11-01-1955, Baarn, 81 jr. Huwt 1 met Jan Jaarsma
V.q.-  Pieter Klercq
Geb. 25/26-02-1874, Bruinisse, woensdag. Ovrl. 18-09-1927, Hilversum, 53 jr. Huwt 1 met Geertruida van den Bosch
V.r.-  Sara Wilhelmina Klercq
Geb. 23-11-1875, Tholen, dinsdag. Ovrl. 23/25-02-1944, Utrecht, 68 jr. Huwt 1 met Adrianus Bijland, Huwt 2 met Gerrit Withaar
V.s.-  Cornelis Jacobus Klercq
Geb. 21-02-1877, Zuid-Beyerland. Ovrl. 18-02-1960, Renkum, 82 jr. Ongehuwd
V.t.- Ingetje Anthonia Klercq
Geb. 23/24-11-1878, Zuid-Beyerland. Ovrl. 13-07-1948, Baarn, 69 jr. Huwt 1 met Tjeerd de Groot
V.u.-  Mattheus Johannes Klercq
Geb. 18-08-1879, Den Helder. Ovrl. 01-09-1881, Den Helder, 2 jr.
V.v.-  Neeltje Klercq
Geb. 19-01-1882, Den Helder. Ovrl.                                                  Huwt 1 met Cornelis Jacobus Doorn
Opm; Neeltje Klercq en Cornelis Jacobus Doorn zijn vóór 1911 geëmigreerd naar Amerika. Laatst bekend Holland Michigan.
 
Het wordt prijs gesteld aanvullende informatie te ontvangen.

© 2011 Albert Prins
Videoclip; Overschie weekjournaal 24-09-2010 (2.30 min) http://youtu.be/9klGJnOYoi4
Videoclip; Bruinisse Visserijdagen (11.35 min) http://youtu.be/Ufs0jjFP6kk
Videoclip; Tholen dorp rondgang (2.22 min) http://youtu.be/aSDoyRBdm5M

Herdenking 4 mei


Treurende vrouw oorlogsmonument Amsterdamseweg te Amstelveen


Oorlogsmonument Amsterdamseweg Amstelveen, ontwerp Th. Derk Bennes

Door oorlogsgeweld is Hendrik Jacob Klercq in 1943 omgekomen op zee. Zoon van Jacobus Klercq en Cornelia van Pommeren. Hendrik Jacob woonden ten tijde van de oorlogsperiode in Amstelveen, getuige daarvan dat ook zijn naam vermeld staat op een plaquette in de Pauluskerk te Amstelveen. omdat hij lid was van de kerkgenootschap. 

Plaquette in de Pauluskerk te Amstelveen

Waar Hendrik Jacob, die machinist was op een koopvaardijschip, een zeemansgraf heeft gekregen is op dit moment niet bekend. In de loop der tijd zal daar onderzoek naar gedaan worden. Wanneer hier meer zekerheid over bestaat zal dit vermeld worden op de weblog.
Vandaag 4 mei 2011, kunnen we hem gedenken, 68 jaar na zijn dood, samen met alle andere gevallenen uit de Tweede Wereldoorlog. In de hoop dat de ultieme waanzin wat oorlogvoeren betekent, de mensheid tot inkeer brengt. 

NIEUWS; Wat nog in de pen zit.

Wat zit er nog in de pen? Dit gezegde lijdt aan devaluatie, de pen wordt steeds minder gebruikt. We "schrijven" tegenwoordig met een paar vingers en een muis. Je grootmoeder zou daar niets van begrijpen. Heb ik je daarvoor schoon leren schrijven, met de kroontjespen? Zou ze nu zeggen.
Afijn, over de volgende onderwerpen kunt u nog het een en ander verwachten;

De Klercq-en in de Zeeuwse Mobiele Schutterij

Badgasten in Domburg. Ds Willem Klercq met zijn vrouw is daar op bezoek geweest

Patriotenoproer in Middelburg. Klercq-en in de gevangenis

Tuberculose, de witte pest die veel Klercq-en op jeugdige leeftijd heeft getroffen. Cornelis en Berber hebben alle kinderen op één na daaraan verloren.

Cornelis de barbier uit de Korte Noordstraat. Ik heb hem gekend en zal daar een leuk verhaal van vertellen.

Wis en waarachtig, de Klercq-en zijn een bakkersfamilie. "As 't maar zoete is," zei opa Klercq altijd, wanneer je hem wilde verwennen. Nu weet ik hoe dat komt, zijn vader was banketbakker, zijn zoon ook en nog veel meer ooms en neven.

Waar hebben de Klercq-en gewoond? Het oude huisadressysteem van wijken en nummers bestaat niet meer. Toch moet het huis in de moderne tijd terug te vinden zijn. We doen ons best, dat te achterhalen.

En dan de Middelburgse kermissen, dat is een verhaal apart. Zo stijf en calvinistisch waren die Zeeuwen toch ook weer niet.

NIEUWE STAMBOMEN;
Er zijn weer nieuwe stambomen Klercq gevonden;
1- Klercq-Dinteloord, die overgaat in Honcoop, Huizers, Gladpootjes, etc en terugkeert naar Klercq
2.- Jan Matheijssen Klercq uit Dordrecht, die overgaat in Blacquière en van Stapele.
3.- De Dordtse tak is ook verwant met de kunstschilder Johannes Vermeer
4.- Zeeuws-Vlaamse tak Klercq, niet compleet
5.- Nieuwe vondsten worden ook verwerkt in gepubliceerde stambomen, kijk er regelmatig naar.

Ik houd u op de hoogte, de een na andere verrassing doet zich voor.

En kijk weer eens op My Heritage; http://blog.myheritage.nl  daar staat ook weer een nieuw verhaal.
©2011 Albert Prins

De eerste Klercq-en in Middelburg


Middelburg, De Dam met het Droogdok, omstreek 1750 (Middelburg, Dam, ca. 1750, shippingdocks in heart of the city)

Klercq de Oude herondekt
Wanneer de eerste Klercq in Middelburg arriveert en besluit de rest van zijn leven in deze bloeiende stad te blijven, is kort geleden (24-06-2011) bekend geworden. Na lang en geduldig rechercheurswerk in digitale archieven is met zekerheid vast te stellen, dat onze Middelburgse Cornelis Klercq (de Oude) in Rotterdam is geboren. Van zijn vader, Lourens Clercq 1711, is nu bekend dat zijn wieg in Roosendaal heeft gestaan, evenals die van zijn broers; Cornelis 1713, Cornelis Corn.z, 1714, en Arnoldus Petrus Klercq, 1724. Tussen 1714 en 1724 of ook daarna, ontbreken gegevens van andere kinderen. Want in die periode moet welhaast gezinsuitbreiding hebben plaatsgevonden. Tot nu toe zijn die broers of zusters nog spoorloos in de archieven.

Dat de geschiedenis ons soms op het verkeerde been zet, is nu wel duidelijk. Gegevens blijken niet altijd betrouwbaar, ook officiële archieven scheppen onverwacht verwarring, omdat vóór 1800 voornamen en familienamen meermalen op verschillende wijze werden geschreven, terwijl dit toch dezelfde persoon betreft. Men schreef vaak de naam op naar de klank, waardoor Klercq ook als Klerck, Clercq, Klerk, of zelfs als Klerkx werd geschreven. De letter "x" werd ook wel gebruikt wanneer de klank eindigde op "ks" 
Lastiger wordt het als datums van geboorte of overlijden onbetrouwbaar zijn of zelfs ontbreken. Op zo'n moment kan de puzzle sluitend worden gemaakt door vergelijkingen te trekken met huwelijken, leeftijden van de moeder of aangetrouwde familieleden.

Het vermoeden is dus toch juist
Van het begin af aan, bestond het vermoeden dat de familie Klercq afkomstig moest zijn uit Roosendaal. De enige aanleiding daartoe bestond daaruit dat Cornelis Klercq (uit Middelburg) en Anthonij Klercq (uit Roosendaal) beide koperslager zijn. Dat was natuurlijk niet voldoende voor een feitelijk familieverband.
Maar nu aangetoond kan worden dat Lourens Klercq, Cornelis Klercq, Cornelis Cornz. Klercq en Arnoldus Petrus Klercq, allemaal broers van elkaar zijn, maar dat ook familieleden als getuigen bij de doop van een nichtje of neefje optreden, bevestigd dit alleen maar het feit dat het één en dezelfde familie betreft.

De eerste verspreiding van de Klercq-en
1   De oudste broer Lourens Clercq vertrekt uit Roosendaal naar Rotterdam, trouwt met Gouwetje Wijnkoop. Daar wordt Cornelis Klercq geboren, die later met Maria Katrina Elisabeth Scheel de vroegste Middelburgse tak gaat stichten.
2   De andere broer Cornelis Clerc(q) treed in het huwelijk met Hermina Versteegh, hieruit volgt de Dordse afstamming van Klercq. Zie hiervoor het artikel over de Klercq-en in Dordrecht.
3   Broer Arnoldus Petrus Klercq gaat de Dinteloordse stam vormen na het huwelijk met Wilhelmina Pickaert. Hun zoon Willem Klercq wordt daarmee de stamvader van deze tak, waar veel kadermilitairen in voorkomen, maar ook nazaten belangrijke maatschappelijke posities gaan bekleden in Nederland

Het einde is nog lang niet in zicht
Daarmee zijn we nog niet aan het eind. Op het schap liggen nog vele dossiers waaruit nieuw te vormen stamlijnen opgesteld kunnen worden. Veel vragen staan nog open, veel namen Klercq moeten nog onderzocht worden op de mogelijkheid of zij familie van elkaar zijn. In Zeeuws Vlaanderen ligt ook veel terrein braak. Invloeden van de West Indische Compagnie, de VOC en de Middelburgse Commercie Compagnie hebben de Klercq-en evenmin onberoerd gelaten, ook hier kunnen we nog verassingen tegemoet zien.


De oosprong van de Middelburgse Tak

I.-  Lourens Clercq (Klercq)
Gb. ca. 1711, Roosendaal. Ov. 17-06-1755, Rotterdam, ca. 33 jr. Zv: NN
Huwt 1 met; Gouwetje Wijnkoop op 15-11-1735 te Rotterdam. Brg. 24 jr. Brd. 20 jr. Huw. 20 jr
Gb. ca. 1715 Koeverde. Ov. ? Rotterdam Dv: NN

Aantekeningen;
Adres bruidegom; Zuidblaak aan het Koningsteegje
Naam bruidegom; Ook bekend als Louwerens, Laurijs
Adres bruid; Haringvliet
Naam bruid; Ook bekend als Gonda of Gouda
Ondertrouw; 30-10-1735
Religie; Gereformeerd
Overlijden vader; Laat 2 minderjarige kinderen na

Kinderen uit dit huwelijk; 3
II.a.-  Cornelis Klercq
Gb. 23-09-1736, Rotterdam. Ov. vóór 1738
Get. Lesia Klercq (Lucia van Havenbeek?)
Gb.adres; Kipstraat, Rotterdam, vader= 25 jr, moeder= 21 jr
II.b.-  Cornelis Klercq
Gb.b 22-05-1738, Rotterdam. Ov. 08-02-1820 Middelburg, 82 jr
Get. Grietje Wijnkoop
Gb. adres; Kipstraat, Rotterdam, vader= 27 jr, moeder= 23 jr
II.c.-  Grietje Klercq
Gb. 19-10-1741, Rotterdam Ov. ?
Get. Grietje Wijnkoop
Gb. adres; Kipstraat, Rotterdam, vader= 30 jr, moeder= 26 jr


II.b.- Cornelis Klercq (Clercq)
Gb. 22-05-1738 Rotterdam, Ov. 08-02-1820, Middelburg, 82 jr.  
Zv; Lourens Klercq - Gonda Wijnkoop          
Huwt 1; met; Maria Catharina Elisabeth Scheel, op 03-05-1757 te Rotterdam
Gb. 00-00-1734, Wezel Duitsl.. Ov. dinsdag 25-03-1806, Middelburg, 72 jr. 
Dv; Caspar Heinrich Scheel ? - NN  

Aantekeningen gezin;
Adres bruidegom; Kipstraat, Rotterdam
Adres bruid; Oppert
Naam bruid; Ook bekend als; Maria Schels, Maria Katrina Elisabet, Maria Cornelia, Scheez. Geboren te Wezel Duitsland.
Ondertrouw; 17-04-1757
Vertrek naar Middelburg; na 1761, vóór 1770

Aantekeningen Cornelis Klercq;
Eerst woonachtig Wijk L.nr. 100, is Lambrechtstraat. Huis geërfd van zijn ouders.!!
Op 08-07-1784 wordt dit huis verkocht aan Nicolaas Wilkens du Bois, broodbakker voor ƒ600,-- (Kad. D-1046)
Op 14-01-1791 koopt Cornelis een huis van Hendrik van Sagen, Wijk 21 nr. 33 voor £ 90,-- (Lange Geere)
Omstreeks 1797 woonachtig wijk 21 nr. 33 oostzijde Lange Geere.
Eigenaarsbelasting op deze woning; £ 1.2.3. p/j
Cornelis is koperslager, off. aangesteld als 's Lands brandspuitmaker aan 't Hof (Abdij) 1782-1805
Cornelis en ook zijn vrouw overlijden in hun woning op de Vlasmarkt !!
Bij overlijden bezit Cornelis Klercq (1820) ook een pakhuis aan de Lange Geere K-326 (Msm-1820/118)
Cornelis laat als weduwnaar veel kinderen en kleinkinderen achter

Kinderen uit dit huwelijk 7 Generatie III
IIIa.-  Laurens Klercq
Gd. 12-03-1758, Rotterdam, Ov.
Gt. Lucia van Havenbeek en Margarieta Klercq
Gb.adres; Kipstraat, Rotterdam. vader= 20 jr. moeder=
IIIb.-  Jan Jacob Klercq
Gd. 24-01-1760, Rotterdam. Ov.
Gt. Aletta Scheel
Gb.adres; Kipstraat, Rotterdam. vader= 22jr. moeder=
IIIc.-  Aletta Klerck (Klercq) tweeling
Gd. 28-06-1761, Rotterdam. Ov.
Gt. Anna Vlielander - Dirkje Vlielander - Jan de Muak
Gb.adres; Hoogstraat (Vrouwe huijs). vader= 23 jr. moeder=
IIId.-  Goujetie Klerck (Klercq) tweeling
Gd. 28-06-1761, Rotterdam. Ov.
Gt. Anna Vlielander - Dirkje Vlielander - Jan de Muak
Gb.adres; Hoogstraat (Vrouwe huijs). vader= 23 jr. moeder=
IIIe.-  Johannes Jacob Klercq
Gb. 00-00-1768, Middelburg. Ov. 01-05-1799, Middelburg, 29 jr
Gb.adres; Lambrechtstraat, Middelburg, vader- 30 jr. moeder=          Huwt 1 met; Jacoba Wouters (Middelburg)
IIIf.-  Cornelis (Noe) Klercq (Klerk)
Gb. 00-00-1772, Middelburg. Ov. 27-09-1819, Rotterdam
Gb.adres; Lambrechtstraat, Middelburg. vader= 34 jr. moeder=          Huwt 1 met; Petronella Meeuwse (Middelburg)
IIIg.-  Maria Cornelia Klercq,
Gb. 00-00-1776, Middelburg. Ov. 02-05-1841, Delft, 65 jr
Gb.adres; Lambrechtstraat, Middelburg. vader= 38 jr. moeder=           Huwt 1 met Frans Vogelzang (Delft)

-------------------

Gezinsblad; IIIe.- Johannes Jacob Klercq
Gb. 00-00-1768, Middelburg. Ov. 01-05-1799, Middelburg, 29 jr
Zv; Cornelis Klercq - Maria Catharina Elisabeth Scheel
Huwt 1 met; Jacoba Wouters, op 00-00-1794 te Middelburg,  
Gb. 00-00-1769, Middelburg. Ov. te Middelburg
Dv; Huibregt Wouters   NN

Aantekeningen;
Ondertrouw; 26-04-1794
Overlijden echtgenoot; Woensdag 01-05-1799, Korte Noordstraat Middelburg
Hertrouw Jacoba Wouters; Niet bekend
Kind Sara Johanna Klercq; verwekt kort voor het overlijden van de vader

Kinderen uit dit huwelijk; 3
IVa.- Maria Cornelia Klercq
Gb. 00-00-1795, Middelburg. Ov.
Gb.adres; Korte Noordstraat, Middelburg, vader= 25 jr. moeder=         Huwt 1 met; Jacob Sanders(e)
IVb.- Wilhelmina Catharina Klercq
Gb. 00-00-1797, Middelburg. Ov. 24-01-1860, Middelburg, 63 jr
Gb.adres; Korte Noordstraat, Middelburg, vader= 27 jr moeder=          Ongehuwd overleden (Dienstbode)
IVc.- Sara Johanna Klercq
Gb. 00-00-1800, Middelburg. Ov. 18-08-1831, Middelburg, 32 jr
Bg.adres; Korte Noordstraat. Middelburg, vader=Ovl. moeder=            Huwt 1 met; Johannes Vocht 

IVa,- Maria Cornelia Klercq
Dv; Johannes Jacob Klercq - Jacoba Wouters
Huwt 1 met; Jacob Sanders(e) op 00-00-1821 te Middelburg (looijersknegt)
Gb. 00-00-1794, Vlissingen. Ov.
Zv; Evert Dekker Sanders(e) - Magdalena Stevens

Kinderen uit dit huwelijk 2
Va.- Magdalena Cornelia Sanders(e)
Gb. 00-00-1822, Middelburg. Ov.13-06-1850, Middelburg, dondg. 28 jr.Huwt 1 met; Dirk Geuze
Gb.adres; Wijk K. nr. 98. vader= 28 jr. moeder= 27 jr.
Vb.- Wilhelmina Catharina Sanders(e)
Gb. 03-11-1825, Middelburg. Ov.                                                     
Gb.adres; Wijk K. nr. 98. vader= 31 jr. moeder= 30 jr.

Va.- Magdalena Cornelia Sanders(e)
Dv; Maria Cornelia Klercq - Jacob Sanders(e)
Huwt 1 met; Dirk Geuze, op 13-03-1850 te Middelburg (meester broodbakker)
Gb. 00-00-1825, Sint Maartensdijk. Ov.
Zv; Pieter Geuze - Kaatje Groenewege

Kinderen uit dit huwelijk; 0

Dirk Geuze
Huwt 2 met; Jacoba Maria van Duijn Suurmont, op woensdag 25-09-1850 te Middelburg
Gb. 00-00-1824, Middelburg. Ov.
Dv; Maria Johanna van Dijn - NN (Suurmont?)

--------------------

IVc.- Sara Johanna Klercq
Dv; Johannes Jacob Klercq - Jacoba Wouters
Huwt 1 met; Johannes Vocht op donderdag 19-02-1824 te Middelburg (Timmerman)
Zv; Johannes Vocht - Maria Elisabeth Musse

Kinderen uit dit huwelijk 1
Va.- Jacoba Elisabeth Vocht
Gb. 19-03-1826, Middelburg, zondg. Ov.14-12-1853, Middelburg woensdg 27 jr.
Gb.adres; Wijk M. nr. 26, vader= 24 jr. moeder= 26 jr.

Va. Jacoba Elisabeth Vocht
Huwt 1 met Frans Anthonie Hagenthorn, op vrijdag 07-09-1849 te Middelburg (Schilder)
Gb. 18-12-1821, dinsdg Middelburg. Ov. 20-06-1863, Middelburg, 42 jr.
Gb.adres; wijk E. nr. 128, Middelburg
Zv; Johan Jacob Hagenthorn - Cornelia Manshart

-----------------------

Gezinsblad IIIf.- Cornelis (Noe) Klercq (Klerk) Stamvader als vertrekpunt              
Gb. 00-00-1772, Middelburg, Ov. maandag 27-09-1819, Rotterdam, 47 jr.
Zv; Cornelis Klercq - Maria Catharina Elisabeth Scheel
Huwt 1; met Pieternella Meeu(ws)e(n) op zondag 28-04-1799 te Middelburg
Gb. 00-00-1770 Gapinge-Noordmonster, Ov. maandag 27-09-1819 Rotterdam 49 jr
Dv; Marinus Andries Meeu(w)se - NN

Aantekeningen Cornelis Noe Klercq;
Beroep bruidegom; Timmerman
Beroep bruid; Dienstbode
Ouders; Op zelfde dag te Rotterdam overleden, door een ongeval, op familiebezoek??
Aangifte overlijden; Middelburg (Ouders overgebracht naar Middelburg)

Kinderen uit dit huwelijk 7 Generatie III
IVa-  Maria Cornelia Klercq
Gb. 00-00-1800, Middelburg. Ov.. 12-04-1883, Delft, 83 jr,                       Huwt 1 met; Pauwelus de Maar 1800-1884
IVb-  Goutien Klercq
Gb. 23-07-1801, Middelburg. Ov. 11-11-1872 Middelburg, 71 jr. (Mndag), Huwt 1 met; Iman Nierse 1809-1883
IVc.-  Johannes Cornelis Klercq
Gb. 00-10-1803.Middelburg. Ov. 00-05-1804, Middelburg, 9 mnd, Westerkerkhof
IVd.- Aletta Klercq
Gb. 28-11-1804 Middelburg. Ov. vóór 1852, 48 jr?                                   Huwt 1 met; Daniël Dieters 1809-?
IVe.- Franscina Maria Klercq
Gb. 02-11-1806, Middeburg. Ov. ca. 1839,                                              Huwt 1 met; Johannes Hendrik van Riel
IVf.- Marinus Hendrik Klercq
Gb. 02-02-1808 Middeburg. Ov. 30-05-1884, Middelburg. 76 jr,                Huwt 1 met; Pieternella Jacomina Kaasen 1808-1864
IVg.- Laurens Klercq
Gb. 19-03-1810 Middelburg Ov. 23-10-1860 Rotterdam. 49 jr.                  Huwt 1 met; Anna Elisabeth Scholten 1807-1852
IVh.- Johannes Cornelis Klercq
Gb. 07-08-1812, Middelburg. Ov. 08-06-1875, Middelburg, 62 jr.              Huwt 1 met; Wilhelmina Cornelia Gal 1811-1886

IVa.- Maria Cornelia Klercq
Geb. 00-00-1800, Middelburg. Ovrl.12-04-1883, Delft 83 jr.
Dv; Cornelis (Noe) Klercq - Pieternella Meeuwse
Huwt 1 met Pauwelus de Maar, op 19-08-1841 te Delft
Geb. 00-00-1800, Delft. Ovrl. 04-03-1884, Delft, 84 jr
Zv; Johannes de Maar - Hendrina van der Velden

IVb.- Goutien Klercq (volg III) dienstbode
Geb. 23-07-1801, Middelburg. Ovrl. maandag 11.11.1872, Middelburg, 71 jr.
Dv; Cornelis (Noe) Klercq - Pieternella Meeuwse
Huwt 1: met Iman Nierse, livrijbediende-werkman, op vrijdag 15-06-1838 te Middelburg
Geb. 16-04-1809, Zierikzee. Ovrl. 13-05-1883 Middelburg, 74 jr.
Zv; Pieter Marinus Nierse - Jacoba Kes.  
Opm; Goutien ook bekend als Goudina of Goudien

Kinderen uit dit huwelijk 1 of 2. Generatie V
Va.- Pieter Marinus Klercq (voorkind) Moeder 36 jr.
Geb. 03-11-1838, Middelburg. Ovrl. te Middelburg
Vb.- Iman Klercq (zelfde kind of tweeling?)
Geb. 1838. Ovrl. 1865, Bandjermasin N.OostIndië., Ziekenoppasser, 27 jr.   
Opm.; Pieter M en Iman Klercq zijn vermoedelijk dezelfde persoon     
-------
IVd.- Aletta Klercq  particuliere
Geb. 28-11-1804, Middelburg. Ovrl. voor 1852? 48 jr?
Dv; Cornelis Klercq - Pieternella Meeuwse
Huwt 1; met; Daniël Dieters, zeilmaker-scheepsbouwer, op vrijdag 05-05-1837 te Middelburg
Geb. 14-01-1809, Veendam. Ovrl. ?
Zv; Meinardi Dieters - Maria Jans 

Kinderen uit dit huwelijk; 1
Vc.- Jan Pieter Klercq (voorkind) Moeder 19 jr.
Geb. 20-21-06-1824, Middelburg. Ovrl. 05-08-1824, Middelburg 1,5 mnd
Geboortehuis; wijk L. nr. 152. Korte Noordstraat

Daniël Dieters, weduwnaar van Aletta Klercq 
Huwt 2; met; Maria Josephine Schoonwater (1812-?) op 20-10-1852 te Rotterdam
-------
IVe.- Francina Maria Klercq (Clercq), dienstbode (ook Johanna Maria Francina de Klerk)
Geb. 02-11-1806, Middelburg. Ovrl. vóór 1839 ca. 32 jr
Dv; Cornelis Klercq - Pieternella Meeuwse
Huwt 1: met; Johannes Hendrik van Riel, zeilmaker, op donderdag 02-05-1833 te Middelburg
Geb. 05-05-1811, Middelburg. Ovrl ?
Zv; Adriaan van Riel - Johanna Bockke

Kinderen uit dit huwelijk; 1
Vd.-  Pieternella Aletta Klercq (voorkind) Moeder 21 jr.
Geb. 20-04-1828 Veere. Ovrl ?
Geboortehuis Wijk B nr. 57 Veere

Johannes Hendrik van Riel (weduwnaar van Francina Maria Klercq)
Huwt 2 met; Pieternella van Winkelen, op 15-11-1839 te Rotterdam
Geb. 18-11-1810, Vrouwenpolder, Ovrl.
Dv;

-------
IVf.- Marinus Hendrik Klercq looijerknegt, metselaar
Geb. 03-03-1808, Middelburg. Ovrl. 30-05-1884, Middelburg 76 jr.
Zv; Cornelis Klercq - Pieternella Meeuwse
Huwt 1: met; Pieternella Jacomina Kaasen, dienstbode op 05-05-1837, te Middelburg
Dv; Jacobus Kaasen - Susanna Oreel

Kinderen uit dit huwelijk 7 Generatie IV
IV.d.- Pieternella Klercq
Geb. 30-05-1838, Middelburg. Ovrl. 19-07-1838, Middelburg -2 mnd
IV.e.- Pieternella Klercq
Geb. 09-11-1839, Middelburg. Overl. 16-09-1842, Middelburg - 3 jr
IV.f.- Jacobus Klercq, ongehuwd, kok-hofmeester
Geb. 19-11-1840, Middelburg. Ovrl. 10-12-1885, zeemansgraf Finistre Bretagne Fr.
IV.g- Marinus Cornelis Klercq, ongehuwd, marinier 1ste klasse
Geb. 02-10-1842 Middelburg. Ovrl. 15-08-1875, KotaRadja NI (Atjeh-oorlog)
IV.h.- Cornelis Klercq
Geb. 12-02-1844, Middelburg. Ovrl. 08-05-1844, Middelburg, 3 mnd
IV.i.- Joost Klercq (volg VII) wordt tak Den Helder
IV.j.- Cornelis Klercq (volg VIII) wordt tak Deventer
------

Middelburg nog volop in ontwikkeling (Early Middelburg)

IVg.- Laurens Klercq
Geb. 19-03-1810 Middelburg Ovrl. 23-10-1860 Rotterdam. 49 jr 
Zv; Cornelis Klercq - Pieternella Meeuwse
huwt 1 met; Anna Elisabeth Scholten , op 11-05-1842, Rotterdam 
Geb.00-00-1807 Aardt Overl.29-04-1852, Rotterdam, 45 jr
Dv; Evert Scholten - Helena Breitenbach
--------

IVh.- Johannes Cornelis Klercq
Geb. 07-08-1812, Middelburg. Ovrl. 08-06-1875, Middelburg, 62 jr.
Zv; Cornelis Klercq - Pieternella Meeuwse
huwt 1 met Wilhelmina Cornelia Gal op 31-03-1836 Middelburg
Geb.06-10-1811, Den Haag. Ovrl 31-01-1886, Middelburg, 74 jr
Dv; Saartje Gal - NN

-----------------------

Gezinsblad; IIIg.- Maria Cornelia Klercq
Gb. 00-00-1776, Middelburg. Ov. 02-05-1841, Delft, 65 jr.
Dv; Cornelis Klercq - Maria Catharina Elisabeth Scheel
Huwt 1 met; Frans Vogelzang
Gb. 00-00-1776, Delft. Ov. 02-09-1817, Delft, 41 jr
Zv; Frans Vogelzang - Jannetje van Arnhem

Kinderen uit dit huwelijk 4
IVa.- Cornelis Marinus Vogelzang
Gb. 15-11-1808, Delft, Dp. 04-02-1808, Delft. Ov
Get. Cornelis Klercq, vader van de moeder
IVb.- Kind NN Vogelzang
Geb. 27-02-1810, Delft, Dp. ongedoopt. Ov. 27-02-1810, Delft
IVc.- Johannis Vogelzang
Gb. 30-04-1811, Delft. Dp. 05-05-1811, Delft, Ov. 17-09-1811, Delft, 4,5 mnd
IVd.- Maria Cornelia Vogelzang
Gb. 05-05-1816, Delft. Dp. 19-05-1816, Delft, Ov. 17-07-1816, Delft 2 mnd

IVa.- Cornelis Marinus Vogelzang
Huwt 1 met Helena Sebilla Antonia Pouwels, op 05-05-1837 te Delft
Gb. 00-00-1814, Pijnacker. Ov.
Dv; Florentius Warnerus Allardus Pouwels - Adriana van Velzen

Kinderen uit dit huwelijk; 3
Va.- Franciscus Vogelzang
Gb. 18-03-1840, Delft. Ov.
Vb.- Florentius Adrianus Vogelzang
Gb. 13-02-1842, Delft. Ov. 08-06-1842, Delft, 3 mnd
Vc.- Adriana Maria Johanna Vogelzang
Gb. 05-01-1844, Delft. Ov.

------------------------
Opmerking:
1.- Na publicatie van deze notatie zijn nieuwe ontdekkingen gedaan, die er voor zorgen dat verder onderzoek nodig is. 
2.- Binnenkort zal een aangepaste versie verschijnen.
3.- Alle gegevens zijn afkomstig van regionale archieven
4.- Wijziging 18-05-2011 / 21-06-2011 /. 25-06-2011 / 26-06-2011
© 2011 Albert Prins

Droogleever Fortuijn in onfortuijnlijke bankzaken.
mr. Cornelis Droogleever Fortuijn, directeur van de nv Nieuwe Nederlandsch Amerikaansche Hypotheekbank, en de nv. Nieuwe Internationale Hypotheekbank, geboren op 10 januari 1886 in Haarlem, is de zoon van Cornelis Droogleever Fortuijn en Geertruida Klercq. Zijn vader was gezagvoeder op de koopvaardij bij de Rotterdamse Stoomvaartmaatschppij Nederland.

Mr. Cornelis Droogleever Fortuijn aan boord van een schip, mogelijk onder gezagvoering van zijn vader, Cornelis Droogleever Fortuijn, op reis naar Amerika.

Na de lagere school en de HBS in Haarlem te hebben bezocht kreeg Cornelis door middel van het Staatsexamen toegang tot een academische opleiding. Hij studeerde 5 jaar te Leiden, waar hij promoveerde op stellingen.
In 1913 werd hij op 27-jarige leeftijd benoemd tot manager van de Holland-Texas Hypotheekbank te Port Arthur USA, en vijf jaar later werd hij aangesteld als directeur van de Nederlandsch Amerikaansche Hypotheekbank te Groningen, welke bank in 1929 overging in nv Nieuwe Nederlandsch Amerikaansche Hypotheekbank.

Hij was toen al 6 jaar getrouwd met de 3 jaar oudere Louise Donnelly, de dochter van Charles Donnelly en Roselea Rafferty, met wie hij op 22 augustus 1912 in New York in het huwelijk trad.

Tevens was Cornelis ook directeur van de nv Nieuwe Internationale Hypotheekbank. De Nederlandsch Amerikaansche Hypotheekbank was in 1893 door een aantal welgestelde Groningers opgericht, voornanelijk rijke herenboeren, die reeds eerder geld hadden gestoken in land en hypotheken in de landbouwstreken van de Mid-west en het Westen van de Verenigde Staten.

Mr. Cornelis Droogleever Fortuijn

De rijke Groningers volgden daarbij het voorbeeld van de nv Nederlandsch Amerikaansche Landmaatschappij, die reeds enige tijd eerder, en met succes, het hypotheekbedrijf overzee hadden uitgevoerd. De aanmerkelijk hogere rente die in Amerika voor hypotheken te behalen viel, in plaats van Nederland, en de regelmatig stijgende prijzen van landerijen, zorgden voor een gunstige ontwikkeling van de Nederlandse hypotheekbedrijven overzee.

Eerst in de de Wereldoorlog kwam aan het licht, dat de landwaarden niet zo stabiel bleken te zijn als vele jaren eerder was voorspeld. Terwijl toen ook de valutaproblemen een rol gingen spelen. De gevolgen van de tijdelijk vrijwel onverkoopbare landerijen, tijdens de crisis, waren tenslotte zo funest voor het hypotheekbedrijf, dat het de renteberekeningen volledig in de war bracht. Voor alle in Amerika en Canada opererende Nederlandse hypotheekbedrijven, was niet veel anders te doen dan de lopende zaken af te wikkelen.

Cornelis reisde bijna de hele wereld af in zijn hoedanigheid als directeur hypotheekzaken. Meermalen bezocht hij Amerika, Canada, Mexico en Cuba. Weinig landen in Europa heeft hij niet bezocht, met uitzondering van Rusland en de Balkan, dat voor hypotheekzaken riskante landen waren.

Zijn huwelijk moet er door geleden hebben, want in 1925 wordt de echtscheiding voor het Arrondisements Rechtbank te Groningen uitgesproken. Zijn vrouw Louise bleef in Groningen wonen en overleed daar in 1971, op 88-jarige leeftijd. 

Klercq-en in de Oost

Eeuwenlang hebben Nederlanders hun invloed doen gelden in de "Oost," zoals het voormalige Nederlandsch Oost-Indië binnen Nederlands-Indische families bekend stond. Met warme gevoelens wordt vaak teruggekeken op het comfortabele leven in de tropen.  De melancholie van zwoele avonden op de waranda, de kruidig zoete geur van de hibiscus, het verleidelijke gezang van kleurrijke exotische vogels, de heerlijke Indische keuken, het society-leven op de clubs, vakanties aan paradijselijke stranden, de baboe en bedienden die gedienstig in de huishouding aanwezig waren.
Er bestonden niettemin ook misstanden, die Eduard Douwes Dekker in zijn boek Multatuli beschreef. Misstanden waarvoor veel Nederlanders wegkeken. Het besturen van een eilandenrijk, dat groter is dan Europa, door een kleine koloniale macht leidt er zondermeer toe, dat een bepaalde repressie onvermijdbaar ontstaat. De belangen moesten gewaarborgd blijven, waar de Nederlanders ruime ervaring in hadden met andere kolonies. Daarentegen bestonden ook goede verstandhoudingen met de lokale bevolking. Gemengde huwelijken waren geen uitzondering.

Sawah's op Sumatra

Ook leden van verschillende families Klercq zijn naar Nederlands Oost-Indië vertrokken. Soms om handel te drijven, anderen werden uitgezonden als miltair naar het K.N.I.L. Het Koninklijk Nederlandsch-Indisch Leger. Deze Klercq-en zijn terug te vinden in archieven, doordat ze zijn overleden in de "Oost," of op een passagierslijst voorkomen van een scheepvaartmaatschappij. Een ander is er geboren of heeft er zijn of haar echtgenoot gevonden.  Ik zal u een paar voorbeelden geven;

Een oud-koloniaal huis in Bandoeng

Cornelis Johannes Klercq, militair, in rang niet bekend, is in Batavia op 24 sept 1855 overleden. (Archief RA-jaar/bladzij; 1856-521) Hij komt niet voor in de Dinteloordse-, Dordtse-, of Middelburgse stamlijst, dus zal hij vermoedelijk behoren tot de Roosendaalse Klercq-en.

Dat geldt ook voor Jacobus Verkouteren Klercq, ook militair, waarvan bekend, dat hij de zoon is van Arnoldus Petrus Klercq en Adriana Honcoop. Hij stierf ook in  Batavia op 3 april 1857, althans zijn overlijden is daar geregisteerd. (Archief RA-jaar/bladzij; 1858/530) Het lijkt erop dat dit broer waren.
Zijn vader's naam; Arnoldus Petrus Klercq, komt herhaaldelijk voor, ook in andere stambomen, maar personen met deze naam zijn geen directe familieleden  van elkaar. Om welke reden deze naam  in bijna alle stambomen voortdurend verschijnt is niet duidelijk. Mogelijk was die naam modieus voor die tijd.

Dessa aan het Toba-meer

Wel kan met zekerheid worden vastgesteld dat Marinus Cornelis Klercq, die afkomstig was uit Middelburg, naar Indië is vertrokken. Zijn vader heette Marinus Hendrik Klercq en zijn moeder Pieternella Jacomina Kaasen. Marinus Cornelis Klercq was een zeevarende Marinier 1ste klasse. Tijdens de Atjeh-oorlog is hij overleden of gesneuveld in Kota Radja (Atjeh) Zijn overlijden is in Batavia opgetekend, op 15 augustus 1875. (Archief RA-jaar/bladzij; 1877/283) Marinus Cornelis is de broer van  Jacobus Klercq, kok-hofmeester, die op zee is gebleven voor de kust van Bretagne-Finistre, waar bij een zeemansgraf heeft gekregen. Beiden broers zijn ongehuwd overleden. Van Marinus Cornelis is niet bekend of hij een Indisch kindje heeft verwekt.

Nog eerder woonde Pieter Marinus Klercq, zoon van Goutien Klercq en Iman Nierse, in Bandjermasin. Hij was ziekenopasser, wat we daarbij moeten voorstellen is me niet duidelijk. Over deze Pieter bestaat verwarring. Hij is met zekerheid een voorkind van Goutien, dus voor het huwelijk met Iman Nierse geboren. Maar ook staat hij bekend als Iman Klercq. Pieter is op 12 februari 1862 overleden op 27-jarige leeftijd.

Een verrukkelijke markt in Bajawa

Van de Dinteloordse Klercq-en is meer bekend. deze familie is beter gedocumenteerd. Franciscus Gijsberthus Klercq (1878-1915), zoon van Arnoldus Petrus Klercq en Henriëtte Catharina Frederica Riesz, is op 37-jarige leeftijd, na een langdurig lijden te Bandoeng, op 10 november 1915, overleden. Hij was militair in dienst van het K.N.I.L-leger.

In Bagoe trouwde hij op 25-jarige leeftijd met Jacoba Cornelia Sara Modderman, die toen 33 jaar oud was, dochter van een Indische moeder met de naam Radijah, en een Nederlandse vader. Zijn vrouw was 4 jaar voordien overleden, helaas ook aan een uitputtende en langdurige ziekte. Uit dit huwelijk is één zoon in Soerabaya geboren, die bij het overlijden van zijn vader, slechts 6 jaar was. Het moet voor de jonge knaap een traumatische jeugd zijn geweest.

De ms. Sibajak van de Koninklijke Rotterdamsche Loydd (1949)

Deze zoon, die ook weer Arnoldus Petrus Klercq (02 mei 1905, geboren te Soerabaya) genoemd wordt, huwde, na een scheiding in 1945, met Antonia Nicolina Jaarsma, dochter van de bekende haardenfabrikant Nicolaas Heye Jaarsma. Mevrouw A.P. Klercq, dus Antonia N. Jaarsma is op 22 januari 1949 in Rotterdam ingescheept op de MS Sibajak op reis naar Soerabaya, via Port-Said, Sabang, Delawan, Batavia en Semarang.
Aan boord waren 571 passagiers, waaronder 60 kinderen. De bemanning bestond uit 19 koppen, met de gezagvoerder A. Gravemaker. Er waren twee dokters aan boord; H. Ph. Wirth en A. van Dongen. Voor de kinderen werd gezorgd door twee kinderleidsters.  
Haar man Arnoldus was niet aan boord. En het moet worden gezegd, dat het wel een héél curieuze overtocht was, met uitsluitend vrouwen en kinderen aan boord. Gingen de dames allemaal op familiebezoek? Het antwoord moet ik u schuldig blijven.

Het onbezorgde Indische leven.

Opmerking;
1.- Tekst gewijzigd 02-05-2011
2.- Reactie dd. 19-07-2011 van M.M. van Bruinessen wordt in stamboom verwerkt. Met dank
© 2011 Albert Prins
Videoclip; Jakarta (Batavia) 1941 (9,49 min) http://youtu.be/kpHttkGF5PM
Videoclip; People of Indonesia 1940 (10,32 min) http://youtu.be/a347rzSBrtY