Gewoon een datum...

13 februari, gewoon een datum. Net als alle dagen in het jaar, gewoon een datum. Maar toch..

Soms zeggen bepaalde data je toch meer, dan al die andere data, omdat er op zulke dagen iets is gebeurd waarbij je elk jaar weer moet denken, als het (al)weer dezelfde datum is. Je huwelijksdatum, de datum dat je in militaire dienst moest, de datum dat je voor het eerst ging werken, of op jezelf ging wonen, en datum van je geboorte natuurlijk, of die van je familieleden. Zulke data vergeet je niet snel, want het koppelt je aan iets of iemand.

Zo zal voor mij 13 februari voor altijd gelinkt zijn, en blijven, aan mijn de verjaardag van mijn vader. Helaas veel te vroeg uit het leven gerukt op 69 jarige leeftijd. Vandaag zou hij 86 zijn geworden. Mijn vader is toch altijd een voorbeeld voor je geweest, een leidraad in het leven.

Mijn vader was geen geleerde, maar had van heel veel zaken, veel kennis, en kon bijvoorbeeld alles maken wat stuk ging, en had bovendien engelen geduld. Hij was een 'gewone' hardwerkende arbeider, erg plichtsgetrouw, maar vergat vaak om voor zichzelf op te komen. Hij durfde dat ook niet goed. Bovendien was mijn vader een sociaal mens, hij stond altijd voor iedereen klaar. Hij sloofde zich uit om anderen te helpen, maar werd daar ook vaak de dupe van, omdat het regelmatig éénrichtingverkeer bleek te zijn.

Als enige zoon van een broodbakker werd mijn vader geboren in Heemstede in 1924. Zijn vader had een eigen bakkerij en ze hadden het  - zeker voor die tijd - niet slecht. Zijn moeder overleed toen hij slechts 9 jaar oud was aan een enge ziekte. Zijn vader trouwde al snel met een tweede (Duitse) vrouw en na de school ging mijn vader werken in de bakkerij van zijn vader. Tot de oorlog uitbrak werkte hij als bakker. In 1942 verordende de Bezetter dat alle jongens van 16 jaar en ouder naar Duitsland moesten om daar te helpen om het openbare leven in stand te houden. In zijn geval, om brood te bakken.

Natuurlijk had hij kunnen onderduiken, om zo aan de dwang van de Bezetter te ontkomen, maar ik geloof niet dat hij daar de moed voor zou hebben gehad. Werd je gepakt dan ging je tegen de muur en degene die je had geholpen ook. Dus waar moest je naar toe dan? Ten tweede, wilde zijn Duitse stiefmoeder graag dat hij naar Duitsland zou gaan, met de waarschijnlijke hoop dat hij nooit meer zou terugkomen. Ze dreigde dat als hij niet 'vrijwillig' zou gaan, dat zij hem dan zou aangeven. Veel steun van zijn vader had hij ook al niet, die zocht alleen heil in zijn eigen belang.

Dus meldde mijn vader zich aan en kwam terecht in Potsdam, vlakbij Berlijn. Het 1e jaar viel dat wel mee, maar naarmate de oorlog voor de Duitsers verslechterde, werd het steeds slechter voor de gedwongen buitenlandse dwangarbeiders. De geallieerden bombardeerden Berlijn vrijwel onophoudelijk en het gebeurde vaak dat ze niet op Berlijn, maar op andere plaatsen daaromheen, hun bommen afwierpen. Zo ook op Potsdam.

Hij heeft daar verschrikkingen meegemaakt waar hij later nooit meer over heeft willen spreken, maar het tekende hem wel voor de rest van zijn verdere leven. Toen het Duitse rijk in elkaar stortte, en ook Potsdam werd bevrijd door de Russen, kon hij 2 maanden daarna met de trein weer terug naar Nederland. Hij was toen 24 jaar. Voor iemand van zijn leeftijd had hij verschrikkelijke dingen meegemaakt, hele steden in puin zien liggen, duizenden lijken langs de weg zien liggen, en vooral toch ook veel beelden op zijn netvlies verzameld, die men later wel eens 'geestelijk bagage' heeft genoemd.

Weer thuis in Nederland ging hij naar zijn ouderlijk huis, waar zijn stiefmoeder verbaasd, en bepaalt niet aangenaam, verrast was dat hij weer terug was. Zijn vader zei alleen maar:"Zo jongen, ben je er weer, je kunt morgen weer beginnen in de bakkerij..."

Kort daarna werd mijn vader heel erg ziek, en is naar een tante gegaan waar hij 2 maanden heel erg ziek op bed heeft gelegen. Uiteindelijk is hij er bovenop gekomen en hij trouwde met zijn Thea in 1947. Ze vonden een kleine maar knusse woning en probeerden samen de ellende van de oorlog te vergeten. Nederland na de oorlog moest hard werken, veel harder dan nu. Tijd voor rottigheid was er niet. Werken, altijd maar werken. En er moest ook worden gezorgd voor het nageslacht. Er waren heel veel mensen dood gegaan in de wereldoorlog..

Drie keer werd hij vader, 2 dochters en een zoon. Het bracht hem geluk en voorspoed en vreugd. We werden een gezin en leefde ook als een gezin. We waren Rooms Katholiek en toch wel Kerks. We zaten op Katholieke scholen (toen nog separate jongens- en meisjesscholen) en ik werd zelfs misdienaar en koorzanger. De gouden regel in de Kerk was om altijd klaar te staan voor je naasten, een goed leven te leiden en geen rare streken uit te halen. Later noemde ze dat 'normen en waarden'...

Mijn vader deed dat heel stringent. Hij leefde daar echt naar, en als kind volg je dat goede voorbeeld op. Hij was een goed mens in hart en nieren, maar toen in de jaren 60 de wereld de grip op de verworven na-oorlogse vrijheid begon te verliezen, de secularisatie in de Katholieke kerk heel langzaam maar venijnig de kop op stak, en het Latijn werd vervangen door Nederlands, en je plotseling ook niet meer op zondag, maar ook op zaterdag naar de wekelijkse kerkdienst mocht gaan, toen vielen bij heel veel mensen de opgebouwde zekerheden van de voorgaande jaren, helemaal weg.

Zij kwamen in een soort van niemandsland, in een wereld die ze niet meer begrepen, of niet meer wilde begrijpen. Mijn vader had het er heel erg moeilijk mee en kon daar eigenlijk niet goed met anderen over praten. Je liep niet te koop met je zieleknijpselen. Tegenwoordig zouden we acuut in therapie gaan, maar dat soort flauwekul had je toen nog niet.

Mijn moeder werd in 1967 ernstig ziek, ze ging lijden aan een botziekte en zou 6 jaar lang niet meer uit huis komen. Mijn vader werkte toen volcontinu bij een broodbakfabriek en had het in die tijd erg zwaar. Pas in 1972 herstelde mijn moeder weer na een lang ziekbed in het ziekenhuis. Vanaf dat moment - hij was toen 48 jaar - kon hij samen met zijn vrouw weer wat opbouwen, weer eens met vakantie gaan, of een dagje er op uit.               

Vier jaar later kregen ze een huis in Zaandam, waar mijn vader nog 17 jaar heeft gewoond. Heel gelukkig en heel tevreden. Op een avond kreeg hij een attack. De dokter kwam wel, maar gaf hem slechts medicijnen en zei dat hij de volgende dag naar het ziekenhuis moest. Daar constateerden ze een herseninfarct, en bleek dat er eigenlijk al veel vitale tijd was verloren.

Hij werd verplaatst naar het VU voor een hersenoperatie. De familie werd ingelicht dat het risicovol was en dat de operatie ook niet zou kunnen lukken. Of daar mee akkoord gingen. Het alternatief zou feitelijk hetzelfde resultaat opleveren, dus was er eigenlijk geen alternatief.

Tijdens de operatie is zijn schedel gelicht, en daarna weer terug geplaatst. De vader die ik mijn hele leven goed heb gekend, ben ik daarna niet meer tegengekomen. De man die na de operatie er nog wel uitzag als mijn vader, was dat absoluut niet meer. Zijn 'harde schijf' leek te zijn gewist, hij wist niets meer, en sprak wartaal, pure wartaal. Van het VU werd hij 14 dagen na de operatie overgeplaatst naar een verzorgingshuis in Zaandam, waar hij in juli 1993 is overleden.

Kijk, en als het dan weer 13 februari is dan moet ik daar aan denken. Dan gaan, als in een film - al die beelden van mijn eigen 'harde schijf' draaien, en herinner ik weer wat we toen deden.

13 februari is inderdaad gewoon zo maar een datum, maar heeft voor mij wel een stevige referentie aan een markant persoon, en een  goed voorbeeld voor mij: Mijn vader...

Peter.    

Een Kater

Sja-la-la-lie, Sja-la-la-la

BONJE ROND SONGFESTIVAL

Nederland, onderwijsland?

Gedicht van het Leven

Denigrerend..

Vanmiddag weer bij mijn moeder op bezoek geweest in het verzorgingstehuis. Eerder deze week kreeg ik al een mailtje dat ze deze week ziek en misselijk was geweest. Braken en veel in bed liggen, en ook was zij weer afgevallen tot slechts 42 kilo.

Demotie

Wen er maar aan: langer werken, lagere baan, minder salaris

We moeten langer doorwerken voordat we AOW krijgen. Wat zijn de consequenties?
Voor onze carrière en dus voor onze portemonnee?
En hoe vrijwillig wordt demotie?

Jan Gerritsen (58) uit Arnhem heeft een drukke baan. Vijf dagen in de week stapt hij om zes uur ’s ochtends in de auto en met een beetje geluk is hij ’s avonds tegen zevenen weer thuis. Het valt hem steeds zwaarder. De stress, de lange dagen: ‘Dit houd ik niet tot mijn 65ste vol’, denkt hij bij tijd en wijle. Een gedachte die hij steevast wegduwt. Tot hij op een dag hoort dat er een vacature is bij de binnendienst van zijn bedrijf. Het is een lagere functie en hij zou slechter betaald worden, maar het is wel een ­oase van rust in vergelijking met z’n huidige baan. Hij twijfelt. Doen of niet doen?

Lichter werk, lager salaris

Een stapje terugdoen op het werk: het heet officieel ‘demotie’ en is het tegenovergestelde van promotie. Niet vooruit, maar achteruit op de carrièreladder. Het is een schrikbeeld voor velen. Maar waarom ­eigenlijk? Waarom zou je het op een bepaald moment niet wat rustiger aan gaan doen? Een dertiger die net vader of moeder is geworden, maakt ook pas op de plaats om wat energie over te houden voor het thuisfront. Of de voetbaltrainer die, na vele jaren aan het front, genoegen neemt met een functie als assistent of directielid. Beetje meer in de luwte. Niemand die daar vreemd van opkijkt.

Demotie wordt steeds vaker genoemd als een manier om oudere werknemers langer aan het werk te houden. De vut en regelingen voor vervroegd pensioen zijn op sterven na dood, de aow-leeftijd gaat omhoog. We zullen langer moeten doorgaan. Een lagere functie is vaak minder zwaar en maakt het makkelijker om werkend de eindstreep te halen. En als het salaris na een demotie meedaalt, zijn 50-plussers niet meer bij voorbaat veel duurder dan hun jongere collega’s. Het is bovendien geen al te grote ramp voor je pensioenopbouw als je die laatste jaren wat minder verdient. Dat komt doordat het pensioen tegenwoordig gebaseerd is op je gemiddelde loon, en niet meer op het salaris aan het eind van je loopbaan. Ook is er voor werknemers vanaf 55 jaar een regeling die ervoor zorgt dat ‘teruggaan’ naar een lagere functie met een lager salaris geen gevolgen hoeft te hebben voor het pensioen.

Geen wondermiddel

Het aantal voorstanders van demotie groeit dan ook. Ed Nijpels was als voorzitter van de Regiegroep Grijs-Werkt jaren geleden al enthousiast over demotie. Het Centraal Planbureau (CPB) denkt dat demotie de zwakke positie van ouderen op de arbeidsmarkt kan verbeteren. Werkgeversvereniging AWN ziet het liefst dat er in toekomstige cao’s afspraken over komen. En de regeringscoalitie ziet demotie als dé manier om de arbeidsmarkt vlot te trekken. Uit een persbericht over de aow-plannen: “Mensen moeten tijdig kunnen switchen van functie om te voorkomen dat ze opgebrand raken.”

Maar word je ook gelukkig van demotie?

Er is nauwelijks nog onderzoek geweest naar de effecten. De summiere bevindingen dié er zijn, zijn niet hoopgevend. In 2005 constateerden onderzoekers René Schalk en Edith Josten, verbonden aan de Universiteit van Tilburg en onderzoeksinstituut OSA, dat demotie geen wondermiddel is. De uitputting waarmee werknemers kampten voordat ze van baan ­veranderden, verbeterde er niet door. En tevredenheid leverde het ook niet op. De conclusie van de onderzoekers: “Gezien de negatieve effecten kan ­betwijfeld worden of demoties een algemeen geschikt middel zijn om de arbeidsdeelname van ­ouderen te verlengen.”

Bij de vakbonden hoef je met demotie al helemaal niet aan te komen. “Wij dragen het geen warm hart toe”, aldus fnv-bestuurder Leo Hartveld. “Als werknemers er zelf voor kiezen om een stapje terug te doen, juichen wij dat uiteraard van harte toe. Maar het initiatief voor demotie mag wat ons betreft nooit bij de werkgever liggen. We zijn er ook pertinent tegen om in cao’s afspraken te maken over demotie. Doe je dat wel, dan worden werknemers een speelbal van de werkgevers; demotie zal worden ingezet als bezuinigingsmaatregel.”

De angst van de bonden lijkt gerechtvaardigd, omdat demotie niet uitsluitend het welzijn van werknemers dient, maar ook bedoeld is om de hoge salarissen van vijftigers en zestigers aan te pakken. De vakbeweging ziet meer in regelingen die oudere werknemers ontzien, zoals extra vakantiedagen, goede arbeidsomstandigheden en scholing, en een vierdaagse werkweek in de bouw.

Maar ook de werkgevers hebben inmiddels hun bedenkingen. Terwijl de werkgeversorganisaties nog pleiten voor langer doorwerken, waait op de werkvloer de wind alweer uit een andere hoek. Eén op de drie werkgevers nam in 2008 nog maatregelen om langer doorwerken te stimuleren. Maar uit onderzoek van het Nederlands Interdisciplinair Demografisch Instituut (NIDI) blijkt dat de economische crisis daar een streep door heeft gezet. Liefst driekwart van de werkgevers ziet momenteel vervroegde uittreding van ouderen als de beste manier om de crisis te overleven. Langer doorwerken? Nu even niet.

Bom onder salarisgroei

Betekent dit het einde van demotie? Of kunnen we er juist niet meer omheen?
Prof. dr. Kène Henkens, socioloog en onderzoeker bij het NIDI, gokt op het laatste. Eigenlijk, aldus Henkens, weten wij niet beter dan dat ons salaris altijd omhoog gaat. “In onze samenleving krijg je aan het begin van je carrière te weinig salaris. En aan het einde word je daarvoor gecompenseerd en word je overbetaald. Dat was van oudsher handig voor de werkgever, want die kon daarmee zijn personeel aan zich binden. En voor werknemers was het prettig dat ze rond hun 40ste zicht hadden op wat meer geld.” Het systeem werkt prima, maar alléén met een vastgepinde pensioenleeftijd, aldus Henkens: “Als het kabinet de aow-leeftijd verhoogt, legt het een bom onder het huidige systeem waarin de salarissen stijgen naarmate je ouder wordt. Het salaris voor ouderen wordt domweg te duur. Demotie wordt dan in de toekomst onafwendbaar.”

En inderdaad: begin december liet minister Donner in het tv-programma Buitenhof weten dat oudere werknemers over het algemeen te duur zijn voor werkgevers, omdat het loon nu heel lang meestijgt naarmate iemand ouder wordt. In Nederland gaat die stijging van het het salaris van oudere werknemers langer door dan in andere landen, aldus de minister. Volgens Donner moet hiervoor de komende tien jaar een oplossing worden gevonden, omdat vanaf 2020 de aow-leeftijd van 65 naar 66 jaar en in 2025 naar 67 jaar gaat. “In landen waar mensen langer doorwerken, groeit de ontwikkeling van het loongebouw op een gegeven moment niet meer door”, aldus Donner.

Gedwongen demotie

Kan demotie worden afgedwongen?
Uiteindelijk – onder voorwaarden – wel. Stel: je baas komt met een lagere functie op de proppen en je wilt zelf de overstap niet maken. Als je er samen niet uitkomt, beland je bij de kantonrechter. Kantonrechter Sjef de Laat vertelt hoe dat in z’n werk gaat: “De werkgever moet allereerst met goede argumenten komen waarom hij deze demotie wil. Vervolgens kijkt de kantonrechter of het redelijk is wat hij wil. Ook bekijkt de kantonrechter of je echt van de werknemer mag verwachten dat hij het voorstel aanvaardt.” Je kunt als werknemer “een behoorlijke discussie met je baas aangaan”, zegt De Laat, maar je mag het niet te zot maken. Voor de werk­gever geldt hetzelfde.
De Laat: “Waar ik gevoelig voor ben? Dat de werknemer heeft meebewogen, zich coöperatief heeft opgesteld en met zakelijke, goede argumenten zijn zaak kracht bijzet. Maar ieder geval is anders.”

Een vervelende toonzetting in een brief, een nare opmerking in een vergadering: het speelt allemaal een rol bij het oordeel van de kantonrechter of de werknemer een lager betaalde baan moet accepteren. Verzanden in emotie werkt niet. Niets willen, alleen maar hard ‘nee’ roepen of de zaak op de spits drijven, helpt ook niet. Want dan zegt een werkgever dat hij niet meer met je door één deur kan en vraagt hij ontbinding van de arbeidsovereenkomst aan. Als je dan heel erg tegengewerkt hebt, ben je je ontslagvergoeding ook nog kwijt.
Goed om te weten: werkgevers mogen werknemers niet zomaar terugzetten in functie puur en alleen omdat ze een bepaalde leeftijd bereiken. Daar heeft de Commissie Gelijke Behandeling (cgb) een stokje voor gestoken, want dat zou leeftijdsdiscriminatie zijn.

En Jan Gerritsen? Hij wilde zelf een stapje terugdoen; de kantonrechter kwam er dus niet aan te pas. Hij heeft de stap naar de binnendienst van zijn bedrijf niet durven zetten, maar is wel een dag minder gaan werken. In overleg met zijn baas heeft hij nu ook minder taken. Het bevalt hem prima. De vrije dag besteedt hij aan het opknappen van zijn wat verwaarloosde koopwoning. Hij heeft in een overmoedige bui berekend dat de waardevermeerdering die dat oplevert, ongeveer net zoveel is als het salaris dat hij de komende jaren bij zijn baas inlevert.

Plus online, 21-01-2010

---------------------------------------------------------------------------------------------------------