Dichten of rijmen
Ik krijg nog al eens
vragen van lezers van mijn gedichten om een bepaald gedicht te vertalen in een
andere taal. Soms in het Frans en soms ook wel eens in het Engels. Tevens wordt
mij nog al eens de vraag gesteld wat nou precies het verschil is tussen rijmen
en dichten. Op zich goede vragen die ik onderstaand tracht te beantwoorden.
Veel lezers kennen inderdaad
het verschil niet tussen rijmen en dichten.
Op zich niet zo heel erg, ware het niet dat veel rijmpjes soms als een
gedicht worden gezien, terwijl dat technisch onjuist is. Een rijmpje, zoals bijvoorbeeld een Sinterklaas
rijmpje, geschiedt meestal in een tekst van een zin waarbij het laatste woord
van de betreffende zin moeten rijmen met het laatste woord van de opvolgende
zin. We spreken dan overigens van een zogenaamd
slagrijm. Het wordt meestal gebruikt in een vrij rijmschema, zoals inderdaad
voor Sinterklaas rijmpjes. Dat rijmen van de laatste woorden van zinnen in een
vers dateert van vroeger tijden. Nog altijd worden er gedichten gemaakt met
rijmende zinnen, doch veel moderne gedichten rijmen echter maar weinig. Sterker
nog: soms is er helemaal geen sprake van een rijm, of rijmt slechts een enkele
laatste woord in een zin met een ander woord in het gedicht. Het is overigens
aan de dichter hoe hij zijn poëtische gevoelens tot uitdrukking wenst te
brengen, terwijl ook de taal waarin men dicht een grote rol speelt in de
technische opmaak van het vers. Vandaar dat ik een voorbeeld van een
zogenaamde taalkundige, dichterlijke tweeslachtigheid in het onderstaande
voorbeeld heb samen gevat. Het onderwerp van het dicht is gelijk, doch in de
voordracht van het vers zullen de accenten nadrukkelijk verschillend zijn
vanwege de taal waarin het is geschreven. In het onderstaande dicht rijmen in de
Nederlandse versie slechts twee woorden en in de Franse versie in het geheel
niet. Het is overigens een dichtstijl die ik zelf al jaren toepas, met
uitzondering van de door mij gemaakte sonnetten en snelsonnetten die wel
volgens een vastgestelde techniek en rijmschema dienen te worden geschreven.
Gedicht: Marie Louise...
Nederlands
Frans
Ik zag haar op het strand
elle a va sur la plage
aan de Cote d Azur au Côte dˈAzur
volmaakte naakte
elegantie élégance nu
parfaite
haar voeten in de
branding en leur pieds dans les vagues de
surf
zonnebril op het
voorhoofd, alsmede des
lunettes de soleil sur le front et
een strandbal in haar
hand un ballon de plage à la main
ze was een toonbeeld van
schoonheid elle était un modèle de beauté
werkelijk een plaatje van
een meid une image dˈune jeune fille
ik was op slag door haar betoverd
je fus enchanté éperon
ze heeft toen mijn hart
veroverd elle a ensuite conquis
mon coeur
maar wel: voor een
relatief korte tijd mais:
just pour une
période relativements
courte de temps
Als je dus zo een
Nederlands gedicht letterlijk gaat vertalen in een andere taal – in dit geval
in het Frans – dan loopt zo een gedicht vaak niet echt lekker in die andere
taal. Het is derhalve soms moeilijk om
een populair vers zomaar letterlijk in een andere taal met een ander
klankgeluid en ritme om te zetten. Vaak
dient er met name veel aan dat ritme te worden gesleuteld, moeten meestal andere
toepasbare woorden worden gebruikt en komt men soms op een grotere of kleinere
woordenschat uit in die andere taal. Bovenstaande
voorbeeld spreekt voor zich, denk ik.
Daarom is het voor een dichter heel moeilijk om een populair dicht in de
oorspronkelijke dicht-taal even populair te laten uitkomen in een andere taal.
De vliegramp met het Braziliaanse voetbalteam in Colombia
