Archief

Vitamine B .
De B vitaminen vertegenwoordigen een grote in water oplosbare groep,die instaat  voor onze eetlust en de goede spijsverterin ,en de huid. De vitaminen van de B groep garanderen vooral de stabiliteit van het centrale zenuwstelsel. Daarin is vitamine B1 (thiamine) de meest bekende  , noodzakelijk voor het zenuwstelsel,de spieren en het hart,(zit in  varkensvlees en graanproducten ,in venkel, kervel en gedroogde witte bonen ) alsook B2 (riboflavine of lactoflavine ). Een tekort aan vitamine B1 kan leiden tot problemen gerelateerd aan het zenuwstelsel zoals depressie, een verlaagde irritatiedrempel (boos worden ), concentratieproblemen en geheugenverlies,dementie en delirium. Andere verschijnselen zijn spierzwakte, verminderde reflexen, verminderde eetlust, gewichtsverlies en maagstoornissen.Vitamine B1 hebben we nodig om de nodige energie op te bouwen. Ze speelt immers een rol bij de verbranding van koolhydraten en vetten, onze belangrijkste energieleveranciers. Door veel alcohol te drinken ,vernietigt men de vitamine B1 in zijn lichaam .Vitamine B1 wordt ook de anti-beriberi (=verlamming en zenuwaandoeningen )-factor genoemd .Beriberi treedt op zodra men zemelen uit voedingsstoffen verwijdert en is te genezen door bruine gepelde rijst te vervangen door ongepelde.Het zilvervliesje van de ongepelde rijst bevat vitamine B1 als tegengif dat oplosbaar is in water. Elke B bezit een eigen molecuul-structuur.
Vitamine B2 is noodzakelijk voor de vorming van de rode bloedcellen. Vitamine B2 speelt een rol bij de instandhouding van het zenuwstelsel en de spijsvertering. Ook is het van belang voor een gezonde huid en gezond haar.Belangrijke bronnen van vitamine B2 zijn zuivel, volle granen, zonnebloempitten, biergist, groene bladgroenten, broccoli, avocado's en erwten,vlees(waren),paddestoelen, groenten, fruit.  Peulvruchten zijn nog betere bronnen van deze vitamine, maar de grootste leveranciers van B2 zijn ongetwijfeld de zeewieren. Bij een tekort aan vitamine B2 kunnen er ontstekingen van de huid ontstaan, voornamelijk bij de mondhoeken en een  vitamine B2-tekort kan leiden tot ijzertekort,haaruitval ,huidaandoeningen ,en een verlaging van het hemoglobinegehalte. Hemoglobine is de rode kleurstof in ons bloed en vervoert zuurstof in het bloed van de longen naar alle cellen in ons lichaam.Bij de vrouwen die het leven schonken aan een baby bevorderen thiamine en riboflavine de melkafscheiding. Vitamine B1,B2 en B12 zijn belangrijk voor de groei en helpen mee aan de verbranding van koolhydraten.Ze komen voor in volkorenbrood,bruin brood , vlees , vis , noten , peulvruchten , biergist ,lever , melk,eieren , groenten en vruchten. Er dient een onderscheid gemaakt te worden tussen de vitaminen thiamine,riboflamine en foliumzuur (folinezuur) enerzijds en anderzijds andere vitaminen ,co-enzymen genoemd,die betrokken zijn bij het celmetabolisme en noodzakelijk zijn voor de goede celwerking.In tegenstelling tot de B-vitaminen ,worden deze slechts noodzakelijk via de opgenomen voeding , indien de weefsels of de organismen ze niet snel genoeg kunnen produceren.Dit is bijvoorbeeld het geval voor het co-enzyme nicotinezuur (nicotinamide =  niacine =vitamine B3 ) dat de groei bevordert en pellagra (=huiduitslag door gebrek aan vitaminen ,de "armoede-ziekte" genoemd) voorkomt. Vitamine B3 speelt een belangrijke rol bij de energievoorziening van cellen en bij de werking van het zenuwstelsel. Ook is het van belang voor een gezonde huid.
Daarnaast kan het lichaam vitamine B3 deels maken uit het aminozuur tryptofaan (bouwsteen van eiwitten).Nicotinezuur  zit (niet in sigaretten!!,dit eventjes ter verduidelijking voor rokers:ongezond) in kalfslever,nieren,volle rijst, geroosterde pinda’s , roggebrood, aardappelen, tarwekiemen ,linzen ,gedroogde dadels,gedroogde vijgen,paddestoelen,groene erwten , vlees en vis, noten, groente en fruit, savooie-kool,tomaten,tarwekiemen,verse asperge en spinazie. De PP-factor is de pellagra-preventie-factor tegen ruwe huid of roze-ziekte door eenzijdige voeding ,bijvoorbeeld in ontwikkelingslanden waar men uitsluitend leeft op maïs , of in gevangenis-en/of interneringskampen tijdens diverse oorlogen,bij de opgeslotenen ,door gebrek aan voedings-proteïnen. Het organisme neemt geen noodzakelijke voedingsstoffen meer op ,de stofwisseling wordt verstoord en het centrale zenuwstelsel wordt beschadigd. Gevolg: geen arbeidsvermogen meer , lusteloosheid ,slapeloosheid , depressie , geestesstoornis  door degeneratie van de hersenen. Mond-en keel-slijmvliezen ontsteken,zodat men bijna niet meer kan eten,men geeft over,er is gebrek aan eetlust en optreden van diarrhee.De dwangarbeiders in de duitse concentratie-kampen tijdens de tweede wereldoorlog , die ondervoed waren,en deze verschijnselen vertoonden,werden alle dagen doodgeschoten door een waffen-SS bewaker , die altijd in de buurt was met een lüger-revolver om ze met een schot in het hoofd af te maken.
Verstrooidheid en vergeetachtigheid , verdwijnen helemaal wanneer men aan de patienten die daaronder lijden,vitaminen uit de B-groep toedient , een B-complex ,samen met aminozuren die allen in zuivelproducten (yoghurt , karnemelk, melk, kaas,kwark) terug te vinden zijn.
Vitamine B6 ( pyridoxine of adermine) is in water oplosbaar en is essentieel voor de goede werking van de hersenen,en  van het zenuwstelsel,voor de lichaams-weerstand en de spijsvertering. Daarnaast speelt het een rol bij de vorming van rode bloedcellen,dus de aanmaak van nieuw bloed. Ze speelt ook een belangrijke rol in onze stofwisseling. Ze is ook nodig voor de afbraak en de opbouw van eiwitten en reguleert de werking van bepaalde hormonen.Bronnen van vitamine B6 zijn vlees, eieren, vis, prei,witte kool,graanproducten, aardappelen , peulvruchten , bananen, avocado's, zoete aardappelen, broccoli, gedroogde abrikozen, noten (vooral walnoten), tarwekiemen, zonnebloemzaden, linzen, erwten en wortels.Groenten, melk en kaas bevatten vitamine B6 in kleinere hoeveelheden. Een tekort aan B6  leidt tot een verzwakte immuniteit, huidletsels en mentale verwarring.
Vitamine B12 (cyanocobalamine of cobalamine) is een anti-anemie (=bloedarmoede)-vitamine met een zeer ingewikkelde molecule-structuur ,die cobalt bevat.Vitamine B12 komt alleen voor in voedingsmiddelen van dierlijke afkomst, zoals vlees en zuivel. Mensen die gedurende een langere tijd helemaal geen dierlijke producten gebruiken, zoals veganisten, kunnen een vitamine B12-tekort ontwikkelen.De verschijnselen van een tekort aan vitamine B12 treden vaak pas na jaren op, omdat het lichaam van deze vitamine een voorraad aanlegt. Een vitamine B12-tekort kan een tekort aan foliumzuur veroorzaken, omdat deze twee vitamines samenwerken. Een vitamine B12-tekort heeft een vorm van bloedarmoede tot gevolg, met symptomen als vermoeidheid, ademnood, angina pectoris (pijn op de borst) en een gebrek aan eetlust. Daarnaast kan een vitamine B12-tekort het zenuwstelsel aantasten. Vitamine B12 is  belangrijk voor de geheugen- en denkfuncties. Ouderen kunnen  als gevolg van een vitamine B12-tekort problemen krijgen met hun geheugen.
Een andere anti-anemie vitamine, die eveneens beschouwd wordt als behorend tot de B-groep , is vitamine B11 =foliumzuur of pteroylglutaminezuur ,dat eveneens oplosbaar is in water en  een grote rol speelt bij de ontwikkeling van de hersenen en het ruggenmerg van de foetus in de baarmoeder van de vrouw. Ze is ook betrokken bij de stofwisseling van eiwitten en vetten en bij de vorming van rode bloedlichaampjes). B11  komt in voedingsstoffen (vooral gist en lever) voor samen  met vitamine C ,en wordt net zoals dit laatste,door zonnestraling en ultra-violette stralen verstoord.Bronnen van foliumzuur zijn bonen (rode bonen, soja bonen, linzen, quakererwten, erwten), volle granen, groene bladgroenten (spinazie, kool, spruitjes, kropsla en andere slasoorten),  maïs, pompoenen, bieten en broccoli evenals braambessen, kiwi's , sinaasappelen ,aardbeien, ananas. Komt ook voor in tarwekiemen , rauwe aardappelen , groene bonen , groene selderij, andijvie, sinaasappels ,wortels , boerekool, tomaten,pieterselie,niet giftige paddestoelen,appels en eierdooier.Het bevordert de groei en bestrijdt  bloedarmoede . Een tekort aan foliumzuur kan leiden tot afwijkingen van de rode en witte bloedcellen en veranderingen in het beenmerg. Ook kan een foliumzuur-tekort een verminderde opname van verschillende voedingsstoffen in de darm tot gevolg hebben. Andere verschijnselen zijn een verminderde eetlust, gewichtsverlies en vermoeidheid. In combinatie met vitamine B12 vormt B11  rode bloedlichaampjes en doet deze rijpen, werkt mee aan celvernieuwing,de celvermeerdering en de opbouw van  erfelijk materiaal (DNA). Ook voor de voortplanting is folinezuur belangrijk door bij de mannen de werking van testosteron ,het mannelijk kiemklierhormoon,te verhogen en bij de vrouwen tijdens de zwangerschap het oestrogeen en de bloedspiegel te doen stijgen.Tot de B-groep van vitaminen behoort ook biotine =vitamine B8 , dat verkeerdelijk vitamine H genoemd wordt en de huid beschermt , terwijl de echte vitamine H gelijk is aan para-aminobenzoëzuur dat de werking van sulfonamide verbetert. Vitamine B8  speelt een belangrijke rol bij de opbouw en afbraak van koolhydraten en eiwitten en de productie van vetzuren. Daarnaast is biotine van belang voor gezond haar en een gezonde huid.Vitamine B8 komt in veel verschillende voedingsmiddelen voor, waaronder eieren, melk, sojaproducten, noten en pinda’s. Bij een vitamine B8-tekort ontstaan er verschijnselen als huidafwijkingen, tongontsteking, verminderde eetlust, moeheid, spierpijn, bloedarmoede en depressie.
 Nog een vitamine van het  B-complex is pantotheenzuur of vitamine B5,ook anti-vergrijzingsfactor genoemd.Het zorgt voor een goede darmflora en houdt vergrijzing van de haren tegen,en voorkomt vermoeidheid en hart-en vaat-problemen .Vitamine B5 speelt een rol bij het vrijmaken van energie uit koolhydraten en bij de afbraak van vetten en eiwitten, maar ook bij de vorming en de regulering van een aantal hormonen.Het is sterk vertegenwoordigd in tarwekiemen , gist en suikerbieten-stroop,ook in nieren , lever , vlees, vis, eieren, aardappelen, melk(producten), granen , groenten , fruit, spiervlees . Vitamine B5 ,is een beproefd middel tegen brand-,schaaf-, en -infectie-wonden,voor de behandeling van zweren en kloven,het herstel van de gekwetste huid,en tegen verlamming door het pijlgif curare. Wie zijn gebit voor ziekten wil behoeden,moet voor een voldoende toevoer van pantotheenzuur zorgen. Dit voorkomt ettering van mond-en keel-slijmvlies,zorgt voor een gezonde tandkas en goed werkende ademhalingsorganen. Vitamine B5 speelt een belangrijke rol bij de afbraak van eiwitten, vetten en koolhydraten. Daarnaast is het van belang bij de vorming van een aantal hormonen.

 De zon als beste medicijn.Volgens Scientific American, is de aarde 4 miljard jaren geleden , als een vurige sliert , een soort sigaar , uitgestoten door de zon,en heeft zich dan spiraalvormig en bolvormig opgerold om de planeet te vormen ,waarop we nu leven. De daaropvolgende honderduizend jaren zou het onophoudelijk gestortregend hebben , om de gloeiende bol af te koelen en de aardoppervlakte voor twee derden tot drie vierden te bedekken met water.In de binnenkant van de aarde vindt men inderdaad nog de oorspronkelijke waterstof van de zon terug , en de aardoppervlakte en haar omgeving bevat juist dezelfde stoffen (meer dan 100) als de zon uit de scheikundige tabel van Mendeliev ,zoals men spectroscopisch kan nazien en meten op de zon. Deze laatste bevat alleen een miljoen keren meer waterstof dan de aarde ,maar verder is de samenstelling juist dezelfde. De zon is dus onze vader en moeder , en als dusdanig de oorsprong van alle leven op aarde . Zonder zonlicht , zonnewarmte en water, is er geen leven mogelijk , nergens in het heelal ,en ook niet bij ons , kijk naar de woestijnen in Afrika waar niets groeit en geen enkel dier rondloopt.De indianen uit Peru,Mexico en Guatemala hadden dus de juiste godsdienst door de zon te aanbidden, en zich na hun dood te laten begraven met het gezicht naar de zon gekeerd als laatste afscheid en dank voor het voorbije leven.Ook de Egyptenaren vereerden de zonnegod , dat kunnen we vaststellen bij een bezoek aan de pyramiden in Cairo en aan Abu Dabi-monumenten ,speciaal gebouwd voor het op een bepaalde manier opvangen van de zonnestralen. 
Heliotherapie . Wat is Heliotherapie? Helio+ Therapie = de behandeling van ziekten door middel van zonlicht,zonnewarmte,zonnebaden ,gesteund op wetenschappelijk onderzoek dat de gunstige eigenschappen van blootstelling aan zonlicht erkent. Ziekten worden bestreden door de electromagnetische straling van de zon op de golflengten rood,oranje,geel,groen,blauw,indigo,violet,en het vrijwel volledige ultra-violet spectrum,waardoor allerlei aandoeningen en acné , psoriasis als dermatologische huidaandoeningen genezen. De spieren ontspannen en worden gestimuleerd,vooral omdat door gebrek aan zonlicht gedurende de herfst en de winter onze huid geen vitamine D kon vormen , waardoor ook onze gemoedsstemming en goed humeur bergaf gingen. Heliotherapie wordt ook intensief gebruikt in de operatiekamers van ziekenhuizen en klinieken,om de bacterieën te doden,waardoor patiënten sneller herstellen en geen post-operatieve infecties oplopen.Ook bloed wordt voorafgaand aan een bloedtransfusie ontsmet met heliotherapie,nu ook gebruikt voor de vernietiging van het AIDS -virus.
Overmatige blootstelling aan zonnestraling is huidkankerverwekkend,dat weet iedereen,maar gebleken is , dat huidkanker het minst voorkomt bij personen die voortdurend buiten in de zon rondlopen en werken,zoals vakarbeiders in de bouw, en daar ook nog een gebruinde kleur aan overhouden.Hetzelfde onderzoek heeft uitgewezen dat kanker het meest voorkomt bij mensen die de meeste tijd binnenshuis doorbrengen onder een TL-verlichting,waaraan het ultra-violet gedeelte van het zonnespectrum ontbreekt. Muizen die buitenshuis in kooien gekweekt werden, leefden meer dan tweemaal zo lang als muizen binnen in TL-verlichte kooien. Volgens de laatste onderzoekingen is een regelmatige blootstelling aan de zon van ons lichaam noodzakelijk om meer dan honderd belangrijke biologische functies in stand te houden,samen met een heilzame invloed op de bloeddruk,het ademhalingstempo,de bloedsuikerspiegel,het melkzuurgehalte,een verlaging van het tempo van de hartslag,toename van de kracht en energie,verbeterde weerstand tegen stress, en een goede opname van zuurstof in het bloed ,waarvan de doorstroming in de aders verbeterd wordt.
========================

Vitamine D .
Noodzakelijk voor het calcium- en fosfor-metabolisme,dus voor het beendergestel.Ergosterol (gist),dat voorkomt in voedingsstoffen van dierlijke en plantaardige aard,wordt door de ultraviolette straling van de zon omgezet in vitamine D. Onder invloed van UV-B-straling maakt ons lichaam vitamine D (=D3) aan , nodig voor de kalkvorming in de beenderen,dus voor de aanmaak van bot, en de opname van calcium (vandaar dat men deze vitamine ook calciferol noemt) ,en het transport van calcium. Een gebrek aan zonneschijn kan tot deficiëntiesymptomen leiden. Dat verklaart het naaktlopen in nudisten-kampen en -stranden, en vooral patiënten met eczeem of psoriasis hebben daar baat bij. Zonlicht doodt ook bacteriën op de huid,vandaar de helio-therapie,hieronder kort besproken. Vitamine D is eigenlijk geen vitamine, maar een hormoon, omdat het pas na omzetting (hydroxylatie) in lever en nieren in de actieve vorm (calcitriol) wordt omgezet. Het oorspronkelijke vitamine D1 bleek een mengsel te zijn , zodat men vandaag uitsluitend spreekt over D2=ergocalciferol en D3=cholecalciferol. D2 is een sterol (plantaardige en dierlijke sterolen gaan ontstekingsprocessen in de hersenen tegen, en remmen de ziekte van Parkinson) dat massief kan geproduceerd worden door de UV-bestraling van gist of door bestraling van 7-dehydrocholesterol dat afgeleid is van de cholesterol uit wolvet ( bekomen uit wol of schapenvacht).Men gebruikt trouwens wolvet,vaseline en paraffine ook in de vervaardiging van oogzalf .
Vitamine D komt voor in eieren,vis,levertraan,melk en boter en reguleert de niveaus van calcium en fosfaat in het bloed door de absorptie ervan uit het voedsel in de darmen te bevorderen, evenals de heropname ervan in de nieren. Ze bestrijdt de vorming van tumoren in het lichaam . Volgens de epidemiologie verhogen lage vitamine D-concentraties in het bloed het risico op valpartijen (en dus breuken) bij bejaarden, op hoge bloeddruk, hart- en vaatziekten en zelfs sommige kankers.Wie een hoog vitamine D-gehalte in zijn bloed heeft, bezit een betere ademhalingsfunctie .Vitamine D is belangrijk voor de vorming van stevige witte tanden en voorkomt rachitis , dat is een ziekte waarbij de botontwikkeling verstoord is. Wanneer volwassenen aan rachitis lijden, heet  de ziekte osteomalacie. De oorzaak van rachtitis ligt bij een tekort in het lichaam aan vitamine D en aan calcium , door te weinig buiten te lopen ,en door een eenzijdige en ongezonde voeding zonder zuivelproducten.De gevolgen kunnen een vervormde borstkas,verzwakte groei van het beendergestel, en O-benen zijn. Concreet: haal geregeld eens een paar minuten een frisse neus, zelfs in de winter en vooral als de zon van de partij is, schrap vette producten niet volledig van het menu of verkies hun 'halfvette' tegenhangers. Een tekort aan vitamine D zorgt er voor dat ons lichaam uit hormonenbalans geraakt,met  nare gevolgen  zoals overgewicht, neerslachtigheid, huidproblemen, menstruatieproblemen.  Vitamine D wordt  als supplement voorgeschreven , als preventiemaatregel tegen osteoporose, in het bijzonder aan vrouwen na de menopauze. Een overdosis van vitamine D kan bij zwangere vrouwen een skeletafwijking en een geremde groei van de foetus veroorzaken,samen met misvormingen aan de ogen,oren en het gebit.Die overdosis kan ontstaan doordat vitamine D in vet oplosbaar is ,en dus in het lichaam kan opgeslagen en opgehoopt worden.Bij een normale voeding hoeft men daarvoor niet te vrezen,enkel bij de overdreven inname van  vitamine D -tabletten of -pillen.

Vitamine K is  in vet oplosbaar en afgeleid uit naftochinone. Vooral varkenslever is zeer rijk aan vitamine K.  Ze is onmisbaar voor de vorming van verschillende bloedstollingscomponenten , en voorkomt bloedstolling en hersenbloedingen . Ze zorgt voor de opbouw van trombine of trombinogeen en andere bloedstollingcomponenten in de lever.Actief trombine bevat  tien nuttige aminozuren. Vitamine K komt voor in plantaardig voedsel (groene bladeren)  als natuurlijke vitamine K1 ,in de darmen wordt ze gemaakt door  darmbacteriën als vitamine K2. K3 is synthetische gemaakte vitamine K en ons lichaam zet deze vitamine om in actieve vitamine K. Alle drie de vormen hebben dezelfde basisstructuur . Vitamine K1 =Fyllochinon. Belangrijke bronnen van fyllochinon zijn : bloemkool, broccoli, boerenkool, spinazie, erwten, volkoren producten, raapzaadolie,groene planten, aardappelen, tarwe, appelen, wortelen, raapzaadolie en mager vlees.Melk en eieren,kaas,yohurt en kwark, bevatten geringe hoeveelheden.Vitamine K2 = Menaquinine ,zorgt voor schone bloedvaten en sterke botten,remt de neerslag van calcium af binnen de aders en voorkomt daardoor aderverkalking die een belangrijke risico-factor is voor hart-en vaat-ziekten.Voorkomt heupbreuk.Vitamine K3 = Menadione. Natrium bisulfiet is het wateroplosbare derivaat van vitamine K3 dat preventief gebruikt wordt bij mensen met absorptiestoornissen die een vitamine K tekort hebben. Maar over het algemeen wordt K3 afgeraden voor menselijke consumptie omdat het de vorming van bloedklonters zou veroorzaken. Dit schijnt geen bezwaar te zijn om het te gebruiken in zowat alle hondenvoeders . In de dierenwereld behoort vitamine K zoals vitamine E tot de vertebraten (=dieren met ruggewervels).Insecten hebben daar geen behoefte aan. 

Vitamine H ,ook biotine  genoemd, behoort  tot de B-familie en wordt zoals hierboven reeds besproken, vitamine B8 genoemd. Biotine is een wateroplosbaar vitamine en helpt bij het vrijmaken van energie uit de voeding en bij de vorming van antilichamen.Ze is ook verantwoordelijk voor een goede conditie van de huid en de haren. In de darmen van volwassenen wordt biotine meestal in voldoende hoeveelheden gemaakt door de darmbacteriën. - Biotine voorkomt grijze haren,verlicht diverse vormen van spierpijn,helpt tegen eczeem, dermatitis en andere huidproblemen en  tegen kaalheid. Een tekort is herkenbaar aan een ontstoken en schilferige huid, eczema,vermoeidheid,verslechtering van de stofwisseling .Belangrijke bronnen van biotine zijn eieren, melk, fruit, noten, sojabonen, biergist, ongepelde rijst, vlees en vis.

Nog enkele algemene beschouwingen over vitaminen en hun nut.
Vitaminen zijn organische stoffen,die in kleine hoeveelheden  in het lichaam voorkomen,maar onontbeerlijk zijn voor  een goede stofwisseling waarop ze een grote invloed hebben doordat ze regulerend en stimulerend werken ,en voor de normale werking van de organen,een begrip dat ook toepasselijk is op andere organische moleculen die onontbeerlijk zijn voor een goede werking van het lichaam,zoals aminozuren. Het menselijk lichaam maakt zelf geen of te weinig vitaminen aan,zodat deze toegediend moeten worden via dierlijke of plantaardige voeding. Er zijn  zowel in vet- als in water- oplosbare vitaminen en door een gevarieerd voedingspatroon te volgen ,wordt afdoende voorzien in de noodzakelijke vitaminen.Vitaminen leveren geen calorieën en dienen zelf niet als bouwstenen zoals eiwitten ( die een tiental der belangrijkste aminozuren aanvoeren),vetten,suikers  en koolhydraten ,maar  zijn chemische stoffen die de normale groei en de goede werking van de zenuwen en spieren bevorderen.Ze treden op als coënzyme in het enzyme-systeem om de enzymen te helpen  stoffen om te zetten in cellen.Vitaminen  helpen voedsel om te zetten in energie. Hierbij treedt oxidatie op,waarbij het lichaam zuurstof bindt aan voedsel tijdens een proces van langzame verbranding,waarbij voor het lichaam noodzakelijke energie vrijkomt.Bij de binding van zuurstof aan andere atomen,komen er soms elektronen vrij,en een atoom waarin  éen of meerdere atomen ontbreken,wordt ‘vrije radicaal genoemd’, in de teksten hierboven reeds vermeld.Door dit gebrek aan elektronen,zoekt de vrije radicaal een aanvulling daarvan,hetgeen tot celbeschadiging kan leiden.Er treedt veroudering op ,omdat het lichaam door oxydatie wordt afgebroken,met typische ouderdomsverschijnselen,zoals hart-en vaat-ziekten. In de middeleeuwen werden epidemiën veroorzaakt door een tekort aan vitaminen.Sommige vitaminen komen voor in voedingsmiddelen ,andere worden langs synthetische weg in laboratoria gevormd.De natuurlijke vitaminen worden in het lichaam gemakkelijker opgenomen dan de synthetische en verdienen dus de voorkeur.Rijp geplukt fruit en verse groenten bevatten een hoger percentage aan vitaminen dan na het oogsten gerijpt fruit,en gedurende lange tijd bewaarde groenten.Daardoor gaat veel van de vitaminewaarde verloren en dat is ook het geval bij te lang koken in de keuken, of het gebruik van kunstmatige conserveringsmiddelen.Hoe kan men dan de goede kwaliteit van vitaminen behouden ? 1) serveer vruchten en groenten zo vers mogelijk. Elke dag langer bewaard en dan speciaal in de diepvries is slecht,en betekent een waardeverlies. 2) maak vruchtensappen met de keukenpers enkel klaar vlak voor hun gebruik. 3) kook en serveer groenten en aardappelen in hun natuurlijk omhulsel. Door te schillen en te pellen gaan veel vitaminen en mineralen verloren. Het spreekt voor zich dat men om hygiëne redenen de buitenkant van alle gekookten eerst grondig afspoelt met water en reinigt.4) breng diepvriesgroenten in bevroren toestand aan de kook. Het voorafgaandelijk ontdooien betekent vitamineverlies.5)Dek groenten tijdens het koken goed af.Hoe minder ze in aanraking komen met de lucht,des te beter .En maak de kooktijd zo kort mogelijk, dus ‘lang op de stoof laten staan’ is uit den boze,en dat kan men zien als hun glanzende groene kleur verloren is gegaan.Gebruik bij het koken zo weinig mogelijk water.Hoe minder water,des te minder vitamineverlies.Gebruik het overgebleven kookvocht in soepen en sausen ,beter dan deze vitaminen weg te gieten via de gootsteen.Werkwijze: breng een weinig water aan de kook,juist genoeg om te voorkomen dat de groenten zouden aanbranden.Kookt het water,voeg dan de groenten er aan toe en sluit de kookpot af.Laat ze niet langer op het vuur staan dan nodig,alle groenten 5 tot 7 minuten ,en aardappelen,peren,bieten... 8 tot 10 minuten.Wanneer de groenten dan nog niet volledig gaar zijn , is dat beter voor de gezondheid.
De behoefte aan de verschillende vitaminen ,is een kenmerk van de heterotrofie,een kenmerk van systemen die kunnen voortbewegen,met een bloedsomloop,een darmkanaal,enz. ,dat wil zeggen dat heterotrofie vooral in het dierenrijk voorkomt,waarvan ook de mens  deel uitmaakt,niet in het plantenrijk,dat autotroof gebleven is ,dus niet bewegend ,en onafhankelijk van vitaminen,maar wel van micro-organismen .
Een (schadelijke) overdosis van vitaminen komt niet voor,zolang als we de natuurlijke vitaminebronnen gebruiken ,aanwezig in een rationeel gekozen voedselpakket .Neemt men echter geconcentreerde vitamine-preparaten tot zich,dan kan dit prikkelbaarheid veroorzaken,moeheid en onbedwingbare drang tot slapen , leverschade , gewrichtspijn ,huiduitslag ,misselijkheid,nierstenen.
Groenten of fruit? Paddestoelen bevatten opmerkelijk meer eiwitten en vitamine B12 dan groenten en fruit .Fruit is een celvernieuwer,terwijl bladgroenten rijker zijn aan mineralen dan vruchten.Wanneer men groenten en bv. kropsla in een koelkast wil bewaren ,dan in een plastieken zak,doorprikt met gaatjes. Bonen,paprika’s,komkommers en tomaten mogen ook op een koele plaats bewaard worden buiten de koelkast.Wikkel andijvie en salades in een vochtige doek,dan blijven ze langer vers.Leg doorgesneden citroen met het snijvlak naar beneden op een schoteltje met azijn.Dan blijft hij op een koele plaats meer dan een week goed.In een plastieken doos in de koelkast blijven citroenen meerdere weken goed. Bewaar fruit niet in dezelfde ruimte als aardappelenen en  groente,dan bederft het sneller .Aardappelen zijn samen met komkommer en pompoen de beste groenten tegen maagzuur,door een alkaliserende reactie.  Leg komkommer samen met meloen, in plastiek folie verpakt in de koelkast. Onverpakt veroorzaken ze een onaangename geur die door melkproducten wordt opgenomen.

Afslanken met planten.
Door allerlei afslankende pillen , wordt ons lichaam beroofd van kalium en de reeds hierboven besproken oligo-elementen,die voor onze enzymatische activiteiten onmisbaar zijn,en massaal uit het lichaam verwijderd en verdreven worden .Alle in de handel verkochte eetlustremmers en schildklier-extracten berokkenen alleen maar schade aan het lichaam.
Fytotherapie is een eeuwenoude geneeswijze die uitgaat van de heilzame krachten van kruiden en planten om gezond te blijven. Plantaardige extracten hebben een grote invloed op ons  humeur en  welzijn.Zo zal bijvoorbeeld silicium (ten overvloede aanwezig op aarde ,want zit in zand ,en wordt aldus opgenomen door de wortels van planten) er voor zorgen dat we goedgezind door het leven gaan.

Hoe moet het dan verder ?
I) afslanken met planten en kruiden die de verbranding  verhogen:
knoflook, tijm, jeneverbes,basilicum, kaneel, kruidnagel, verse gember, laurier, nootmuskaat,  saffraan, bonekruid, cayennepeper, curcuma, fenegriek,  kardamom, dragon, zwarte peper, chilli peper.
II) afslanken door zuivering van opgeslagen gifstoffen d.m.v. een vastenkuur , die het lichaam zal  ontgiften en  ontslakken , het metabolisme verlichten en het vermogen om vetten te verbranden zal verhogen. Tijdens het vasten kan men driemaal per dag een thee drinken die bestaat uit een evenwichtig mengsel van Aloë vera + gemberpoeder +curcuma, van elk bijvoorbeeld een koffielepel voor samen drie tassen thee.
III)afslanken met bepaalde niet toxische planten , waarvan het gebruik geen enkele schadelijke bijwerking heeft .Dergelijke planten ,die zwaarlijvigheid aanpakken ,worden gekenmerkt door de volgende eigenschappen :
a)  ze stimuleren de bloedsomloop,
b)  ze reguleren optimaal het zenuwstelsel,
c)  ze werken hypoglykemiërend,dit wil zeggen dat ze het suikergehalte klein houden.
d)  ze werken diuretisch (= urine-afscheiding bevorderend).
e)  ze fungeren als laxeermiddel en werken gal-afdrijvend (=cholagogum).

Bekijken we enkele van deze planten en hun uitwerking:
1)  olijfboom,notelaar ,duivekervel,braamstruik,blauwe bosbes  stimuleert de pancreas = de alvleesklier, een belangrijk orgaan in het maag-darmkanaal, die belangrijke producten maakt welke nodig zijn om het voedsel te kunnen verteren.  De  pancreas is éen van de grootste klieren van het lichaam.Ze bestaat eigenlijk uit twee klieren. Het is een endocriene (= inwendige afgifte van hormonale stoffen naar de bloedstroom) klier die hormonen produceert, insuline en glucagon die verantwoordelijk zijn voor de regeling van het bloedsuikergehalte,en waarvan insuline de belangrijkste is.Bij een gebrek aan insuline-productie,krijgt men diabetes . Het is ook een exocriene klier - dus een klier die in een afvoer-gang of andere holte uitkomt en niet direct in het bloed,  een exocrien (=afscheidend door middel van een afvoerbuis of kanaaltje) deel, dat spijsverteringssappen produceert, waarin deze in een niet-actieve vorm (enzymen genoemd ) voorkomen. De productie van enzymes is belangrijk om  het voedsel  te verteren. Deze enzymes zijn amylase om zetmeel te verteren, lipase om vetten te verteren en trypsine om eiwitten te verteren.
2)  de paardebloem,de artisjok,het seneblad,de maive,de vuilboom waarbij deze laatste tegelijkertijd galafdrijvend en als laxeermiddel werkt.
 De paardebloem zuivert het lichaam  zoals de reeds hierboven besproken brandnetel. Ze werkt vochtafdrijvend, helpt bij spijsverteringsproblemen en winderigheid. Deze plant is een weldaad voor de lever, de pancreas en de gal door de productie van galsappen te stimuleren .De paardebloem wordt vers geplukt (de verse blaadjes smaken  bitter, hetgeen er op  wijst dat  de lever gestimuleerd wordt),vooraleer ze in de bloei staat.Dat is niet mogelijk,het ganse jaar door,maar in de handel is ook gedroogde paardebloemwortel   te koop,waarvan men thee kan maken.Deze smaakt erg bitter zodat men er best andere kruiden bijmengt. De thee helpt tegen oedemen ,dat zijn vochtophopingen in de weefsels,op plekken waar het niet hoort. Oedeem zit vaak in de enkels of de longen en komt bij jong en oud voor.Het kan verschillende oorzaken hebben. Als de bloedvaten in de benen het bloed niet goed afvoeren naar het hart, kan zich vocht ophopen in voeten, enkels en onderbenen. Ook een verminderde pompfunctie van het hart, of lever- en nieraandoeningen kunnen oedeem veroorzaken.Meestal merk je het aan benauwdheid of omdat je sneller moe bent. Ook kortademigheid, vooral bij inspanning of bij plat liggen ('s nachts), kan een teken zijn van oedeem in de longen. Er is één gouden regel bij vocht vasthouden: gebruik geen zout. Dan daalt ook je bloeddruk. Zorg  voor genoeg beweging. Bewegen stimuleert de doorbloeding en de spierfunctie in je benen, waardoor het vocht  vermindert. Een wisseldouche =warm en koud water afwisselen na afloop van een middagje sporten of wandelen ,versterkt dit proces.
3) manderkruid is voor ons zeer belangrijk , omdat het vetafzettingen draineert .
4)tijm,wilde kastanje,rode wijnstok,tover-hazelaar en cipres verbeteren de bloedsomloop.
5)meidoorn,honingklaver,passiebloem,valeriaan,linde,lievevrouwbedstro
  werken in op het zenuwstelsel, in de kalmerende zin. In de stimulerende zin gebruikt men tijm,munt,ginseng , eleuthe-rococcus.
6)mais werkt regulerend indien de schildklier te sterk werkt ; zee-algen doen juist het omgekeerde , en doordat ze rijk zijn aan jodium en oligo-elementen,stimuleren ze de schildklier.
7)  berk,es,moeras-spirea en vooral akkerpaardestaart of akkerpest werken tegelijkertijd diuretisch en remineraliserend.Ze bevorderen de afweer van het organisme .Door een gehalte aan silicium (kiezelzuur)stimuleren ze de groei van bindweefsel , waardoor de huid veerkracht en weerstand terugvindt.Heermoes is sterk bloedzuiverend,bevat meer mineralen dan de meeste planten, en is rijk aan silicium dat we nodig hebben voor stevige botten, haren en nagels.Dit kruid helpt ook bij waterophoping tenminste als dit oedeem geen gevolg is van een verminderde hart- of nierfunctie.Men kan thee  maken van dit kruid door het in de lente te mengen met verse berkenblaadjes en vlierbloesem. (als gedroogde kruiden).
8)  bonepeul werkt als diureticum  en remmer van suikeropname.(enkel het natuurlijk bonepeulpoeder,nooit de commerciële extracten).
9)  In de "homeopathie van de ‘Bach bloesem remedies’ " worden twaalf voor het lichaam heilzame planten genoemd , (zoals in de fytotherapie, die gebruik maakt van geneeskundige stoffen en krachten uit planten ,zoals bijvoorbeeld de vitamine B6 in peulvruchten) : reuzenbalsemien, bosrank, waterviolier, ijzerhard, agrimonie, chichorei,zonneroosje,  duizendguldenkruid, loodkruid, gentiaan, maskerbloem, hardbloem .Volgens de uitvinder van de ‘Bach Bloesem Remedies’ ,de engelsman Edward Bach (1886-1936),arts,bacterioloog en homeopaat, zouden deze 12 , ingewand-bacterieën bestrijden ,en het verhaal gaat dat deze man met zijn  twaalf uitgekozen planten , zijn kanker overwon.Bach ging er vanuit ,dat als een mens zich ongelukkig voelt (zorgen, paniek, irritatie, verdriet ,eenzaamheid , onzekerheid ,ongeduld ,vermoeidheid, pessimisme..),er na enige tijd een ziektebeeld kan ontstaan.Dit kan beginnen met aandoeningen zoals eczeem, hoofdpijn , maagpijn, ontstekingen en pijnen zonder duidelijke oorzaak.Door het genezen van de oorzaak, nl. het gebrek aan levensgeluk, treedt ook de genezing van het lichaam op.

Vaginale schimmel-infecties bestrijden.
Een brandend gevoel en jeuk in de vagina duiden op een schimmel-infectie . Vooral jonge vrouwen blijken hiermee te kampen ,vaak met grote gevolgen voor hun sex-leven en welbevinden. Bij jonge vrouwen wordt soms het gebruik van de anti-conceptie-pil aangeraden als bescherming tegen kanker van het baarmoeder-slijmvlies ( de binnenste laag van de baarmoeder)  en kanker van de eierstokken. Dat is dus een raadveving die indruist tegen allerlei vooroordelen t.a.v. het gebruik van de orale contraceptie.  Schimmels hebben nochtans niet direct iets te  zien met kanker,en bij schimmel-ontwikkeling wordt zelfs het gebruik van de pil afgeraden. Ook na de menopause neemt de kans op schimmels toe , door een sterke vermindering van vrouwelijke geslachtshormonen (oestrogenen en progesteron ), zodat een goede intieme hygiene noodzakelijk blijft met een dagelijkse vaginale douche met lauw water en zo weinig mogelijk zachte zeep, alhhoewel in feite  het gebruik van elke soort zeep wordt afgeraden. De zuurgraad van de huid in de schede , beschermt tegen infecties, maar kan ernstig verstoord worden door een vaginale douche met zeep , omdat dan bepaalde zuren die van nature aanwezig zijn, worden verdund en dus hun uitwerking tegen infecties verliezen . Een gebrek aan oestrogenen bij ouder wordende vrouwen ,veroorzaakt een vaginale droogheid en het slijmvlies van de schede of vagina wordt dunner ,zodat er tijdens het vrijen kleine letsels kunnen ontstaan.De beste behandeling hiertegen is de substitutie-therapie,dat is een hormonale behandeling door de huisdokter. Ze maakt het slijmvlies van de schede weer dikker en rijker , met zelfs een gunstige invloed op de huid, beenderen, hart en bloedvaten .De huisarts kan tegen schimmel ,Gyno-daktarin voorschrijven,hetgeen helpt , maar een hardnekkige schimmel kan na een zekere tijd terugkomen . Uroloog , dermatoloog, gynaecoloog staan daartegen vaak machteloos en kunnen geen juiste remedie aanreiken omdat de vaginitis veroorzaakt wordt door  mycose , dit is een ontsteking van de schede , die ontstaat  door microscopische schimmels, te wijten aan  candida albicans , dit is een witte korrelige of vlokkige afscheiding , die zurig ruikt ( door de aanwezigheid van lacto-bacillen) en veel pijn kan doen, daarbij ook nog de partner besmettend met schimmel ,wanneer men een normaal geslachts-verkeer probeert .Vanwege de pijn kan men dan bijna niet fietsen , en zwemmen in een met chloor ontsmet zwembad  gaat ook niet ,omdat de chloor het nog erger maakt. Het is zelfs niet aan te raden , tijdens een periode van schimmel-besmetting , thuis een bad te nemen .Nochtans komt candida normaal voor in de darmen en in de vagina,maar wanneer de algemene conditie van de vrouw verslecht door stress, verkeerde voeding met te weinig groenten en fruit,...kan de candida gaan woekeren en infectie veroorzaken . Dit gebeurt vooral na een griep, een verkoudheid of een anti-biotica-kuur. Tegen schimmel en gezwollen schaamlippen helpen ook weinig anti-biotica , hetgeen sommige vrouwen ertoe aanzette een deel van de schaamlippen te laten wegsnijden , echter zonder resultaat tegen de inwendige schimmel. Ze kunnen vaginale zetpillen of schuim proberen , en kontakten vermijden met stoffen waarvoor ze eventueel allergisch zijn . Schimmels kunnen ook ontstaan door besmetting door een partner, door vingers met niet verzorgde nagelranden, die het  microbiële  evenwicht in de vagina  verstoren . Normaal wordt de wand van de vagina beschermd door de bacillen van Döderlein, dat zijn kiemen die alle schimmels doden. Wanneer men echter anti-biotica gebruikt tegen de griep, tegen keelontsteking ,enz. worden al deze beschermende bacterieën uitgeroeid , en schimmels nemen de plaats in van de normale vaginale flora door een vorm van gisting (candidiadis) . Het gebruik van gelijk welke anti-biotica is dus sterk af te raden . De tekens dat men een schimmel-infectie heeft opgelopen zijn dan overvloedig verlies van een wit-grijs  of wit-geel vocht, jeuk, roodheid en pijn. Men behandelt deze verschijnselen dan plaatselijk met antimycotica , dus een bestrijding van de hierbovenvermelde mycose , bestaande in de vorm van zalf,créme,vaginale zetpillen en tabletten. Er bestaan ook oraal inneembare capsules .Wanneer de schimmels verdwenen zijn, moet de behandeling echter nog geruime tijd voortgezet worden,om te voorkomen dat ze terugkeren. Wanneer ook de partner besmet was , moet ook hij met zalven en crémes behandeld worden. In geen enkel geval cortisone-crémes gebruiken , hetgeen de schimmel nog verergert , en bovendien allergische reacties (suiker speelt hierin een rol: niets met suiker eten, niet roken, geen stress ontwikkelen door allerlei zorgen) oplevert ,zodat men bijna niet meer kan neerzitten van de pijn. Ook geen strakzittende kleding gebruiken, zoals zeer strak spannende onderbroeken , maar vrij loszittend ondergoed.

Roken verkort Uw leven .
Typische spontane reactie : " mijn grootvader is 98 jaar geworden , en hij rookte alle dagen een pijp " .  Gelukkige uitzondering dus . Vooral steeds meer jonge vrouwen en meisjes hebben we de voorbije laatste jaren meerdere sigaretten per dag zien roken. Zeer nadelig voor hun eventuele toekomstige babies , die door het roken van de moeder kunnen geboren worden met lichaams - afwijkingen . En dit alles ,ondanks de op de pakjes sigaretten gedrukte waarschuwing dat roken schadelijk is voor de gezondheid , en dat bijvoorbeeld de sigarettenfabrikant Philip Morris in Amerika reuzenbedragen aan boetes heeft  moeten betalen aan kankerpatienten, of nadat deze overleden waren ten gevolge van het roken,aan hun familieleden. Kanker van het strottenhoofd,de keel, de longen,het puntje van de tong, dit laatste geval typisch voor sigarenrokers . Een normale volwassen mens verbruikt dagelijks ongeveer drie kilogram voedsel en drank , en vijftien kilogram lucht. Dit laatste is een enorme hoeveelheid ,als men beseft dat lucht bijna niets weegt , en per dag komt dat neer op ongeveer 10000 liter lucht per persoon . Rekent men dat uit over een levensduur die velen tegenwoordig bereiken van rond de  85 jaar , dan komt men aan een fenomenale hoeveelheid in-en uitgeademde lucht met de daarin aanwezige zuurstof,die in het lichaam verbrand wordt tot uitgeademde CO2 .In steden ,meer dan op het platteland,kan deze lucht op allerlei manieren vervuild zijn ,denken we aan smog ,stof en scheikundige fabrieks-dampen ,waardoor onze gezondheid ernstig bedreigd wordt , over een lange periode bekeken. Niemand kan zonder lucht leven en samen met voedsel behoort deze tot de levensnoodzakelijke substanties.Zonder eten en drinken houdt men het wel enkele dagen en langer vol ,lezen we daarover bijvoorbeeld  de waar gebeurde  avonturen van de neergestorte vliegenier Saint Exupérie ,maar slechts twee minuten zonder lucht te kunnen inademen. Gelukkig hoeven opgehangenen dus niet te lang te lijden,omdat de zuurstof in het bloed die naar de hersenen gevoerd wordt ,snel ontbreekt.Men sterft dus een hersendood. Vreselijk hierover te moeten spreken,maar we leven nu eenmaal in een barbaarse wereld. Hierin is het dus ook belangrijk regelmatig in een bosrijke omgeving te verblijven , in de teksten hierboven reeds aanbevolen ,als wandelen doorheen  een buitenverblijfje met bomen , die overdag zuurstof produceren . Het menselijk lichaam leeft namelijk hoofdzakelijk op vier scheikundige componenten : O , H , C en N : zuurstof,waterstof,koolstof en stikstof. Dit laatste minder dan de drie andere . Stikstof komt niet alleen in een geringe hoeveelheid voor in de lucht , en bijvoorbeeld ook in ammoniak NH3OH , maar ons lichaam zit wel voor 75 procent vol met H2O dus water , en met tal van CH-verbindingen ,die men aantreft in suikers, vitamines, ook in alcoholen , en algemeen gesproken in zeer veel structuren , stoffen en verbindingen uit de organische scheikunde. Elke mens is dus een scheikundige fabriek , niet meer en niet minder .Wanneer men in de nabijheid van een brandende kachel ,in een ruimte met onvoldoende verluchting ,in slaap valt ,loopt men groot gevaar wegens de productie van koolmonoxide (CO) door de stoof .Het zuurstofgehalte in het bloed verkleint en CO komt in de plaats,met vaatvernauwing van de bloedvaten tot gevolg , en lamlegging van de zenuwen.Zo kan het hart een stille dood sterven. Er staat ondertussen wel vast ,dat er een verband is tussen roken en hart-en vaatziekten. Wat dat betreft ,zijn verstokte rokers ook een hinder voor niet-rokers die in diverse publieke of private ruimten ,kantoren, café ‘s ,horeca-zaken ,op de trein... gedwongen worden de schadelijke rook in te ademen. Voor tuberculose-en chronische-bronchitis- patienten is dat een gruwel . Volgens alle eminente professoren , is negentig procent van alle longkankers het gevolg van het roken,voornamelijk van sigaretten.In gezinnen met kinderen,waar zowel de man als de vrouw roken,worden de kinderen dus de dupe van deze onverantwoordelijke ouders . Deze laatsten lopen dan ook nog rond met bruine vingers , meestal vaak hoestend , en spuwend met fluimen ,met een naar rook ruikende adem . Kust een dergelijke persoon een kind , of algemener in een liefdesrelatie een partner , dan kan deze "meegenieten " van tabaks-stank-reuk-en -smaak , dit laatste vooral bij een tong-kus tijdens het vrijen ,dus allesbehalve hygiënisch ,temeer daar men met de tong zit tussen de gaten van uitgevallen , scheefgegroeide en zwartgeblakerde tanden van de roker .Ons leven ,ons familieleven , en ons leefmilieu worden dus verpest door deze rokers-epidemie ,en gelukkig beginnen regeringen allerhande nu wetten te maken om de rechten van de niet-rokers beter te beschermen. Alle lagen van de bevolkingen worden daarbij aangemoedigd  te stoppen met roken , of er niet aan te beginnen. Argumenten daarvoor liggen voor het grijpen , dat ze bijvoorbeeld maar eens aan een dokter vragen hoe het gesteld is met de longen van hun buren-rokers: dat zijn geen longen meer , maar longblaasjes die bedekt zijn met een dichte laag bruine ,kleverige bitumen (die trouwens kortademigheid  en vermindering van het uithoudingsvermogen veroorzaken ) , dus een soort echte gebitumeerde of geasfalteerde weg.Dokters hebben berekend ,dat een rokende persoon ,op 50-jarige leeftijd ,  reeds 7,2 kilo teer naar binnengezogen heeft . Hoeveel kilo is dat dan, 20 of 30 jaar later !

De genezende kracht van badwater.

Iedereen heeft wel al gehoord van kuuroorden in Duitsland, Zwitserland, Frankrijk , Japan,..waar men in chique hotelomgevingen ondergebracht ,verzorgd wordt met mineraalhoudende baden, modderbaden, massage,eventueel gecombineerd met sauna, maar aan dit alles is wel een serieus prijskaartje verbonden.Nochtans kan men de hoofdmoot hiervan , ook eenvoudig en goedkoop thuis toepassen ,zonder mee te draaien in de luxe van dure badinstallaties met hotels ,restaurants en ontspanningsmogelijkheden,waarrond een hele industrie is ontstaan :big  business. De gunstige invloed van water op de gezondheid ervaart men het best in de eigen woning wanneer men verkouden, moe, afgepeigerd thuiskomt , en een opkikkering meer dan nodig heeft ,of een ontspannende ,voor lichaam en geest , relaxatie.  De Grieken en de Romeinen kenden reeds de genezende kracht van water,denken we aan de Romeinse Termen , aan de badinstellingen die in de patriciershuizen voorhanden waren , aan de ligbaden in de stad Pompeï ,vandaag nog te bezoeken en te bekijken , aan de verschillende gezondheidsbaden met kruiden en geurige olieën van de keizerin Cleopatra , die hieronder zullen beschreven worden.Water kan niet alleen als verkwikkend reinigend element van de huid gebruikt worden, maar heeft ook een therapeutische waarde,die binnen ieders bereik ligt,wanneer men beschikt over een badkamer met koud en warm water , het liefst met een ligbad ,maar het gaat ook met een douche , en wie geen badkamer heeft ,maar wel een grote kom,waar men zijn armen  in water kan onderdompelen ,werkt dit ook nog als laatste oplossing . Zenuwpatiënten vermijden best koude douches ,terwijl hartpatiënten best niet in de warme dampen van een sauna zitten.Wanneer men verkouden is of zich griep-achtig voelt,moet niezen,en een rillend lichaam heeft ,kan men best geen poeders of pillen slikken ,en drankjes gebruiken ,want dergelijke remedies en preparaten zijn soms gevaarlijker dan de verkoudheid zelf. Ze vormen ook een onnodige belasting voor de nieren.De betere oplossing bestaat er  in ,een bad te laten vollopen met water op ongeveer de lichaamstemperatuur van 37 tot 39 graden Celsius ,eventueel te meten met een koortsthermometer die iedereen wel in huis heeft. Voeg aan het water zo mogelijk wat extracten van eucalyptus toe ,verkrijgbaar bij drogisten en apothekers, en stap er in.Nu zijn er verschillende mogelijkheden :
a)  men gebruikt het ligbad als zalig ontspannende warm-wateromgeving ,die een zenuw-kalmerende heilzame invloed uitoefent op het zenuwstelsel ,onrust en neuralgieën uit de wereld helpt, en  zal maken dat men ‘s avonds met een verkwikkend gevoel ,zonder moeite in slaap valt.Wanneer men aan het badwater rustverschaffende kruiden toevoegt zoals Kamillebloesem ,Valeriaan ,Thijm of Citroenmelisse,zullen deze kruiden de benefiet-werking van het water versterken. Stijve ledematen,spierstijfheid door lumbago,een pijnlijke rug, rheuma-pijnen zullen verzacht worden .  In dergelijke omstandigheden raden kinesitherapeuten zelfs aan ,zich door een huisgenoot zacht drukkend ,onder water te laten masseren : de rug, de benen,de gewrichten ...Is er niemand in de buurt om deze hulp te bieden ,dan kan men met de badkuip-sproeier of met de douche-sproeier, zelf de pijnlijke plaatsen,zoals de rug bewerken met water ,dat een ietsje  in temperatuur verhoogd is .In een dergelijk warm bad kan men het best een twintigtal minuten tot een half uur verblijven.Rheuma-lijders wordt aangeraden ,na het uit het bad stappen ,nog een korte ,verfrissende douche te nemen met wat kouder water, teneinde de bloedvaten te tonifiëren. Geest, spieren, en geestelijk evenwicht zullen er wel bij varen ,maar ook winter-handen en voeten, zijn een kwaal die daardoor zal verdwijnen.
b)  indien men reeds in het bad zit van ,laten we zeggen 38 graden Celsius,en men laat er heet water bijvloeien,dan kan men door deze toevoeging de temperatuur laten oplopen tot 40 á 45 graden,zodat het lichaam begint te zweten. Dat is de reactie waarop moet gewacht worden ,maar een verblijf in een dergelijk heet bad is niet langer dan 10 minuten nodig ,en men kan er dan uitstappen en in een wollige badmantel gehuld , op een bed of divan gaan liggen om daar nog een poosje verder uit te zweten.De bedoeling van dit alles is ,de zweetklieren te stimuleren en daardoor de stofwisseling te verbeteren .De koude douche werkt opkikkerend, geeft een zweepslag aan de bloedsomloop en stimuleert daardoor de stofwisseling van de cellen .De hete baden werken als een kunstmatig opgewekte koorts , waardoor opgehoopte lichaamsslakken verbrand worden,die door het zweten , het lichaam verlaten.Vandaar de geschiktheid tegen stofwisselstoornissen, bij beginnende verkoudheid,bij griep en infectueuse aandoeningen zoals allerlei ontstekingen. Wanneer het bad  van bij de aanvang, dus na het vollopen, reeds erg heet was ,let men er wel op ,dat men slechts langzaam plaatsneemt in het water. Eerst de voeten ,dan de benen en slechts geleidelijk het gehele lichaam,zodat de bloedsomloop en het hart de tijd krijgen om zich aan te passen.Nog een laatste opmerking of zelfs een  waarschuwing : wanneer het water en de badkamer opgewarmd worden met een gasapparaat , een boiler ,een brander ,in de badkamer zelf geïnstalleerd,moet men zorgen voor voldoende toevoer van verse lucht.Lees de kranten over overlijdens door nalatigheid op dit gebied...
c)  koude baden : mogen niet onmiddellijk na een maaltijd worden toegepast.Men wacht best 1 tot 3 uren vooraleer in een bad te stappen ,omdat voor het verteren van voedsel,de spijsverteringsorganen een grote hoeveelheid bloed nodig hebben, die anders naar de oppervlakte van het lichaam zal stromen om de afkoeling te compenseren. Sommigen zijn erg gevoelig voor koud water,en het is dan best ,slechts heel langzaam in het bad te stappen,eerst de voeten,dan de benen, en dan de hals en de borst nat te maken,op de manier waarop men dat zou doen bij het gaan zwemmen in de zee met vrij koud water.Wie geen badkuip heeft , of zelfs geen douche,kan een koud armbad nemen,bijvoorbeeld ‘s zomers ,wanneer men zich mottig voelt na een wandeling door de warme straten van een vervuilde stad.Hiervoor kan men een grote plastieken kom ,of een waterbekken met een waterkraan gebruiken,een lavabo ,waarin de handen en armen tot halverwege de opperarm gedompeld worden. Na ongeveer een minuut ,zal een aangenaam warmtegevoel optreden,of een gevoel van koude afkoeling bij hete buitentemperatuur tijdens de zomer.Nadien worden de handen en armen zorgvuldig afgedroogd.Het koude armbad ,of het koude bad waarin het ganse lichaam heeft gebaad, heeft via de ontspanning van de zenuwen, een diepgaande inwerking op de verbetering van storingen van de bloedsomloop en op de juiste regulering van het  hartritme.Het brengt snel verlichting  in een toestand van opgewondenheid,hartkloppingen,onregelmatige hartslag, zenuwachtigheid, en te hoge bloeddruk ,pijn in de hartstreek, koude ledematen, slapeloosheid . Het koude bad maakt rustig ,veroorzaakt een helder denkend hoofd dat zich goed kan concentreren, doet de eetlust toenemen,  versterkt de hartspier , en heft vermoeidheid in de benen op (gedaan met de ‘zware benen’).Ook patiënten met een te sterke werking van de schildklier , vinden baat bij een bad in koud water, dat ook nog een regulerende werking uitoefent op andere klieren.Wanneer men zich onderdompelt in koud water ,merkt men dat de ademhaling dieper wordt.Dit is te verklaren door de uitzetting van de bloedvaten,waardoor een groter zuurstoftransport ontstaat.
d)  al de hierboven beschreven heilzame uitwerkingen , gelden  natuurlijk ook wanneer men gaat zwemmen in de zee of in een niet te erg verwarmd zwembad, liefst niet gechloreerd ,waarin men als het ware een heilzame huidmassage ondergaat door de wateromgeving.Kort samengevat : verbeterde bloedsomloop, verbeterde  ademhaling , hartritme, uithoudingsvermogen en weerstand tegen ziekten. Zwemmen is onmiskenbaar de gezondste van alle sporten.Iedereen zou wekelijks ten minste 1 maal moeten kunnen gaan zwemmen om alle spieren van het lichaam te stimuleren. Een half uur tot een uur doorzwemmen is echt niet teveel.Zwemmen is ook een oefening voor personen die slachtoffer geworden zijn van ongevallen , en voor de revalidatie van gehandicapten.De bewegingen in het water zijn  gemakkelijker uit te voeren dan op de vaste grond.Het lichaam weegt minder, door de opwaartse waterdruk volgens de wet van Archimedes , hetgeen gunstig is voor de spieren , beenderen en de wervelkolom ,dus goed tegen rugpijn, en men kan zelf de kracht bepalen ,waarmee men vooruit wil gaan of zwemmen in het water.Vooral de ademhaling verbetert juist boven het wateroppervlak,en wel op een ritmische manier bij borstzwemmen. De longkapaciteit vergroot, zoals de hoeveelheid zuurstof die het bloed opneemt. Dit betekent dat men minder vatbaar wordt voor vaat-en hartziekten . Wie regelmatig gaat zwemmen beschermt zichzelf dus niet alleen tegen ziekten,maar staalt het lichaam,blijft langer jong en krachtig,ondergaat geen veroudering, en wordt door dit alles gelukkiger. Door de koude prikkeling van het water ,wordt het spierstelsel geactiveerd en de stofwisseling vergroot ,waardoor men ook honger krijgt. Wat dit laatste betreft , geldt de hierboven reeds gemaakte opmerking : als men gegeten heeft moet men 1 tot 3 uren wachten ,vooraleer te gaan zwemmen in relatief koud water. Men vindt deze besluiten terug in de zogenaamde Kneipp-kuur ,van een mijnheer ,die zwemmen en baden aanbeval als "hydro-therapie" voor de behandeling van rheuma, nierziekten, lever-en galziekten,stofwisselings-stoornissen. Volgens hem kunnen ook personen die helemaal niet kunnen zwemmen ,er baat bij vinden door met de blote voeten rond te trappelen in zeewater , of het ondiep water van een zwembad , of wanneer geen van beiden in de buurt zijn of beschikbaar,dan s’morgens gewoon in de dauw van een of ander graspleintje in de buurt , of in de eigen tuin op het natte gras .Volgens hem verbetert dit "dauw-trappelen" de stofwisseling, de bloedsomloop , de  doorbloeding , en de afweer tegen verkoudheidsziekten.

De warme bad-recepten van Cleopatra .Cleopatra is indertijd Julius Cesar gevolgd naar Egypte,nadat deze Romeinse keizer dat land had veroverd na een veldtocht. Dat waren woelige tijden,waarin tegenstaanders van regimes moesten beducht zijn voor allerlei vormen van vergiftiging ,zelfs van bedienden en ‘trouwe’ helpers uit hun omgeving , en Cleopatra staat er voor bekend ,dat ze een ganse reeks slaven had, die telkens vooraleer ze iets at , de ingredienten van haar geserveerde maaltijden moesten proeven . Een slaaf minder of meer ,daar kwam het dus in die tijden ,niet op aan.Ze staat ook bekend voor haar 37 graden-Celsius baden,waarvoor ze steeds alle make-up van haar gezicht verwijderde , vooraleer erin te stappen.Haar kruidenbaden werden trouwens vele jaren later door de bekende franse schrijver Voltaire "het toppunt van luxe " genoemd , te maken door een thee-ei , doorboord met gaten ,in het badwater te hangen, na het  gevuld te hebben  met kruiden , waarbij men de keuze heeft uit lavendel, munt, rozemarijn, kamille, duizendblad, komkommerkruid, hysop, johanneskruid :een enkel kruid of in combinatie gemengd. Terwijl ze in het bad zat , dronk Cleopatra rustig een hete melissa-thee met een soeplepel honing erin opgelost,omdat ze wist dat haar daarna een diepe , ontspannen nachtrust te wachten stond .    

    Haar bad-recepten :
1)  geurig en voedend is elk bad ,waaraan twee liters melk ,drie soeplepels honingpollen ,en enkele druppels rozenolie werden toegevoegd.Dit is een eiwitrijke combinatie,die ook veel koolhydraten, vetten, hormonen,mineralen,vitamines en sporen-elementen bevat.
2)  voor een gladde,stevige huid :voeg aan het badwater twee liter water toe ,waarin gedurende 20 minuten een handvol pepermuntbladeren gekookt hebben .
3)  tegen een slappe huid :voeg aan het warme badwater een paar lepels stijfsel toe,zoals gebruikt voor de was en voor het strijken , en een lepel glycerine. Na het baden is de huid glad,stevig en zacht geworden .
4)  tegen een schilferige ,droge huid :voeg een grote kop of tas wijnazijn toe aan het warme badwater. Deze methode wordt al eeuwen lang geroemd als zeer doeltreffend. Roze ,glad en fris wordt ook een huid die gebaad heeft in warm water ,waaraan een koffielepel rozemarijnolie werd toegevoegd .
5)  tegen slapeloosheid :werkt een warm bad ,waaraan een eetlepel honing werd toegevoegd.Deze combinatie brengt gekwelde zenuwen tot bedaren,zorgt voor een fluweelachtige huid en een weldoende nachtrust .
6)  huid-stimulerend ,werkt een modderbad, bekomen door een snuifje mosterdpoeder aan het warme badwater toe te voegen,zorgend voor een goede doorbloeding en stimulatie van de huid. Niet te kwistig omspringen met de toegevoegde hoeveelheid poeder,anders stapt men met een knalrode huid uit het bad .

Sauna  .
Een algemene lichaamsverzorging en een persoonlijke hygiëne spelen een belangrijke rol in het leven van elke persoon , in het bijzonder van degenen die één of andere sport beoefenen .Daarin komen voor : voldoende rust en 7 tot 8 uur dagelijks slapen,dagelijks douchen met warm water gevolgd door afspoelen met koud water, een goed gekozen voeding met veel vers fruit en groenten, alle dagen tanden poetsen, geen alcohol , tabak (roken) , drugs en overbodige medicijnen gebruiken.Alcohol-gebruik leidt tot snelle vermoeidheid van de spieren,en een verminderde geestelijke coördinatie+een tekort aan vitamine B1. Alcohol onttrekt water aan het lichaam ,terwijl we ons reeds inspannen om dagelijks minstens 1 liter water te drinken.Roken leidt tot vernauwing van de bloedvaten , en door de nicotine in de tabak , tot verlamming van het zenuwstelsel. Hierdoor wordt elke sportieve prestatie gefnuikt ,zelfs gewoon enkele honderden meters wandelen , fietsen of zwemmen .
 Massage :voor een versnelde verwijdering van afval-producten uit de spieren en het lichaam,die ontstaan zijn bij de verbranding van voedingsstoffen . Met een sauna-bad  wordt juist hetzelfde  bereikt .
1)  Sauna .
Sauna’s bestaan reeds zeer lang in éen of andere vorm . Tegenwoordig bestaan er zelfs infrarood-sauna’s ,gebaseerd op de infrarood warmte die opgewekt wordt met elektrische stralers. Een infrarood-sauna is eigenlijk geen sauna maar een (stralings)- warmtecabine. Het kenmerk van de infrarood warmte is , dat deze warmte wordt overgebracht naar de huid zonder dat er opgewarmde lucht aan te pas komt. Door de dubbele wanden van de infraroodcabine zal  de omgevingstemperatuur stijgen naar 40° tot 60°C. 
De openbare badgelegenheden in Rome waren gebaseerd op het eerst opwarmen , en daarna afkoelen van het lichaam.Men wist dat deze ervaring een gevoel van welbehagen veroorzaakte.Men geloofde dat het daarmee gepaard gaande transpireren , een reinigende invloed had, en ziektes kon uitdrijven.Later waren de Finnen  bij de eersten ,die overtuigd waren van de therapeutische waarde van een sauna. Finland heeft vandaag meer dan 3,7 miljoen sauna's op 5,2 miljoen inwoners! De typisch Finse sauna was een blokhut of een andere ruimte met een kachel ,die tot gloeiens toe werd gestookt met blokken berkenhout,of met een open houtvuur gestookt,zodat de binnenkant van de houten wanden dan vaak na een zekere tijd zwartgerookt was ! Het saunabad begint met een verblijf in een dergelijk vertrek dat gevuld is met droge,hete lucht, waardoor veel zweet uit het lichaam wordt afgescheiden . Hoe droger de lucht rondom het lichaam is, des te sneller verdampt het zweet. Vervolgens wordt met een zogenaamde saunalepel ,water gegoten op de stenen die bovenaan op de kachel liggen , of op het vuur in een kleine open haard. Hierdoor wordt het vochtgehalte in de cabine plots verhoogd ,dit noemt men de ‘stoom-stoot’. De relatieve vochtigheid stijgt met  15% tot 30% .De stoom is noodzakelijk om het uitdrogen van de ogen te voorkomen ,ook van de slijmvliezen in de luchtwegen en de longen. In de ideale situatie is de temperatuur in de ruimte op dat ogenblik gestegen tot minstens vijftig graden Celsius ,maar ervaren sauna-baders die zich een commerciële cabine hebben aangeschaft , laten de temperatuur soms oplopen tot negentig graden. De aanwezige hete waterdamp in de ruimte ,bevordert de overdracht van de warmte van de stoof naar het lichaam (normaal op 37°C) , waardoor transpireren intenser wordt. De huid verwarmt sneller dan die van het lichaam: van ong. 32°C naar ong. 42°C (na 10 minuten), terwijl de lichaams-temperatuur met max. 1°C tot 2 °C stijgt. Hierdoor komt o.m. de zweetproduktie op gang. Tegelijk zetten de bloedvaten in de huid uit, waardoor de bloedtoevoer naar de huid stijgt.Waar normaal slechts 5% tot 10% van het bloed door de huid stroomt, kan dit in de sauna oplopen tot 50%-70%. Een echte Finse sauna is niet compleet ,zonder de huid te bewerken met berkentakjes, of met samengebonden dennen-of jeneverbes-takjes op de huid te slaan , omdat deze de bloeddoorstroming bevorderen en het effect van een saunabad vergroten.De saunabader stapt nu naar buiten , en de Finnen deinzen er dan niet voor terug , zich in de koude sneeuw te wentelen ‘s winters. Zover hoeft de normale sauna-gebruiker niet te gaan, een douche met koud water volstaat om de kuur af te ronden,want bij een onderdompeling in ijzig water of sneeuw, daalt de huidtemperatuur zeer snel van ong. 40° C naar 33°C, terwijl de lichaamstemperatuur zeer snel met 1 à 2°C daalt om opnieuw op de normale temperatuur te komen. Dit leidt  tot een snelle verhoging van de bloeddruk.

Hedendaags zijn de  belangrijkste voordelen van het vertoeven in een sauna :
a)  het reinigen van de poriën , en als dusdanig het verzorgen van de huid.Door het zweten raakt men de chemische afvalstof ureum (= een koolstofverbinding , het eindproduct van de eiwit-stofwisseling) kwijt via het afgescheiden transpiratie- vocht. De weerstand tegen infectie-ziekten vergroot,doordat de afweercellen in de lymfeklieren worden gestimuleerd.
b)  het stimuleren van de bloedsomloop ,gepaard gaande met een gering gewichtsverlies ,dat echter niet zozeer  te wijten is aan vetverwijdering , maar aan verlies van water, onttrokken aan het lichaam,of eruit verdampt. Het vochtverlies na een saunabeurt bedraagt ongeveer 0,5 tot 1 l. Op gebied van afslanken , is het wel zo ,dat een  saunabeurt ongeveer  300 kilocalorieën verbrandt , hetgeen vergelijkbaar is met  een half uur wandelen. De hitte laat het bloed in toenemende mate naar de huid stromen (met een roze gloed),waardoor het ontstaan van rimpels op het gelaat en de rest van het lichaam tegengegaan wordt .  De huid voelt ongerimpeld,zuiver en glad aan na een saunabeurt.
c)  geen enkel lichaams-geurtje ( door op de huid levende bacterieën en vetzuren) zal nog te ontdekken zijn na het nemen van een sauna-bad. Het lichaam is  gereinigd tegen bacterieën en schimmels,tegen microscopisch kleine ziekteverwekkers, waardoor besmettelijke ziekten , reeds onder a) hierboven vermeld ,zullen voorkomen worden.De ziektekiemen en oude en dode huidcellen zijn verwijderd . Deodorant’s zijn er niet meer nodig , om fris ruikend door de straat te lopen ,en zich in publieke plaatsen op te houden.
d)  Sauna heeft een invloed op onze hormonenhuishouding. Zo wordt de hypofyse-bijnier -hormonale as  geactiveerd. Dit heeft een verhoogde produktie van nor-adrenaline, prolactine, ß-endorphine en groeihormoon tot gevolg. Eén en ander leidt tot een verminderd pijngevoel, een verhoogde alertheid en een lichte euforie . Sauna heeft een weldadig effect bij reumatische klachten. Dit geldt zeker voor arthrose, waarbij we gespannen en pijnlijke spieren zien ,met pijn en bewegingsbeperkingen in de rug en de gewrichten.

Geen sauna binnenstappen als men juist gegeten heeft , maar 1 tot 2 uren wachten,en ga niet naar de sauna, onmiddellijk na een lichamelijke inspanning. Drink nooit alcohol vooraleer een sauna-bad te nemen.
De aanbevolen manier om een sauna toe te passen ,is zich uit te kleden ,en zich met een lauw-warme douche grondig te wassen,ook het haar. Neem een warm voetbad en droog de voeten zorgvuldig af .Ga dan de sauna binnen en neem plaats op een zo hoog mogelijk geïnstalleerde houten bank ,want hoe hoger,hoe warmer. Ga daarop comfortabel zitten of liggen,bijvoorbeeld op een badhanddoek. Leg u in de temperatuur die u goed verdraagt (eerder 60° dan 90°C) en nooit te lang ( een tiental minuten). Ga de laatste twee minuten  rechtop zitten om de bloedsomloop te bevorderen, zodat u niet duizelt bij het opstaan. Er bestaat geen voorschrift over de tijd ,die men doorbrengt in een sauna. Voor gezonde personen , is de duur van 10 minuten  verblijf in een hete sauna voldoende,maar indien men het te warm of benauwd krijgt (door zuurstof-gebrek),kan men de cabine ook reeds na vijf minuten verlaten.Tegen het optreden van benauwdheid ,is een goede ventilatie van de sauna-cabine aan te raden. Loop rond in de koele lucht,steek uw voeten in koud water en neem een douche met zo koud mogelijk water. Afwassen met zeep en koud naspoelen ,is mogelijk.Droog u af en ga enkele minuten tot een kwartier  liggen ,waarna het lichaam ontspannen zal aanvoelen. Drink altijd overvloedig mineraal water na het nemen van een sauna. Een saunabad is een ideale relaxatie ,beter dan een ‘bubbel-bad’ met opborrelende luchtblaasjes in het warme water ,waarbij men spreekt van ‘hydro-therapie’,terwijl men een verblijf in een sauna ‘thermo-therapie’ noemt.Bubbelbaden zijn nuttig bij de behandeling van botbreuken en verstuikingen .Saunabaden worden afgeraden voor personen met epilepsie of vallende ziekte,met suikerziekte of diabetes, met huidziekten, open wonden, en met een hart-of vaat-ziekte. Om het sauna-mechanisme in stand te houden, begint het hart sneller te pompen en verhoogt de hartslag ,die in een  sauna  tweemaal zo hoog kan liggen dan de hartslag in rust, terwijl de hartprestatie (de hoeveelheid bloed die het hart per minuut pompt) twee tot drie keer hoger kan liggen. Dit komt ongeveer overeen met een verhoging van de hartprestatie tijdens een fikse wandeling. In dat laatste verband zijn ‘Naturisme en sauna’, ‘Naturistencampinggids’ en ‘Natuurlijk Naakt’  op zoek naar naturistische sauna-vakantie-ervaringen .
2) Massage : wordt in de volgende tekst besproken , samen met de gunstige invloed van sauna , en massage , op de huid .

Massage en Fysiotherapie.
1) Massage.
Massage is het door middel van handgrepen op de blote huid ,voorkomen of genezen van aandoeningen van de huid en de spieren .Waarschijnlijk is de benaming ‘massage’ afkomstig van het arabisch ‘mass’ = drukken.Bij welke aandoeningen en letsels wordt massage het meest toegepast ? Bij afwijkingen van de wervelkolom,en voor en na operaties aan botten,spieren en gewrichten, bij verstuikingen en ontwrichtingen .Ook  personen met verschillende vormen van rheumatisme , hebben baat bij een massage om de pijn te verzachten. Bij gedeeltelijke verlammingen, kan onderwater-massage worden toegepast in een badkuip ,waarbij water onder hoge druk door een slang geperst ,gericht wordt op de weefsellaag die men wil behandelen .Vooraleer een persoon wordt gemasseerd , moet  eerst overwogen worden,welke handgrepen in aanmerking komen. Eerst wordt het te masseren gebied afgetast door het "palperen", dat is aftasten  om de toestand van het weefsel te onderzoeken , de eventuele veranderingen die daarin opgetreden zijn, de grootte  van de spierspanning, de conditie waarin de botten verkeren . Ook de plek localiseren , waar eventueel pijn ontstaan is.Daarna wordt er gemasseerd in een bepaalde richting. Gebeurt dit in de lengte, dan is dit omdat aderen en lymfevaten in die richting lopen. Een massage in de dwarsrichting , stimuleert de spieren.Een massage in verschillende richtingen maakt, afhankelijk van de snelheid waarmee er gemasseerd wordt ,en de daarbij door de handen uitgeoefende druk, de huid rood ,doordat hij beter van bloed wordt voorzien. Een krachtige massage, levert niet noodzakelijk een beter resultaat op dan een lichte. Handbewegingen in een traag tempo ,veroorzaken rust en ontspanning.Met snelle handbewegingen,stimuleert men het weefsel.Door te "strijken" in de lengterichting ,op een uitgekozen plaats van het lichaam,worden de zenuwen op die plek als het ware verdoofd ,en treedt er ontspanning op.Bij het strijken van behaarde mensen (bijvoorbeeld op de rug) gebruikt men een tussenstof van op de huid aangebrachte olie,créme,vaseline of zeepsop ,om irritatie van de huid ter plaatse van  haarwortels te vermijden.
Armen en benen kunnen dwars of in de lengterichting worden gestreken. De masseur beweegt de twee handen daarbij in tegengestelde richtingen. Door te strijken wordt de bovenlaag van de huid ontschilferd, waardoor een betere transpiratie bekomen wordt, en de talglaag op de huid wordt afgevoerd. De doorbloeding van de aders verbetert.Het "wrijven" gebeurt met een handdoek ,en is een krachtige vorm van strijken.Door een spier langdurig te " kneden ",verliest ze het vocht dat er zich had in opgehoopt na een zware arbeid. Ze wordt ook gestimuleerd , en wel bij alle vormen van kneden : met de volle hand ,met de vingertoppen of met de duim. Men kan zowel in de lengterrichting kneden ,meestal van onder naar boven, als dwars, loodrecht op de richting waarin de spiervezels lopen, of cirkelvormig ronddraaiend (=frictioneren).Bij een ernstige vochtophoping (oedeem) kan men met korte tussenpozen (=intermitterend) druk uitoefenen. Dat wordt soms slaan (met het vlak van de hand),kloppen (met de vuist of de vingertoppen) , hakken (met de scherpe zijkant van een hand) of trillen genoemd , en wanneer het tempo snel is : vibreren ,waarbij ook een electromechanische vibrator kan gebruikt worden.Een trage vorm van vibratie heet "schudden" en wordt meestal toegepast op een arm of een been ,of een deel daarvan .  Intermitterend drukken,strijken,kneden en wrijven kunnen bij iemand met rugpijn bijvoorbeeld inleidend toegepast worden op de spieren aan de rugzijde van het schoudergewricht. Daarna strijken  van onder naar boven en en de pijnlijke plaatsen wrijven.Door alle massages worden verhoornde huidcellen verwijderd, waardoor de transpiratie,de talgvorming en de warmteregeling verbeteren.De door wrijving ontstane warmte ,veroorzaakt een gevoel van welbehagen. Gewrichtsbanden worden weer soepel en beweeglijk, spierenstijfheid verdwijnt.Bloedvaten en lymfevaten worden beter doorstroomd.  Het lymfevatenstelsel,  is een geheel van organen, vaten en weefsels. Het lymfestelsel is vergelijkbaar  met het stelsel van de bloedsomloop,maar  in tegenstelling tot de bloedcirculatie ,is het lymfestelsel alleen een afvoerend systeem. Lymfe bevat ongeveer dezelfde bestanddelen als bloedplasma, maar heeft een hogere concentratie aan eiwitten. De lymfevaten (zeer dunne vaatjes, die langs de aders meelopen) slorpen het achtergebleven vocht in de weefsels op. De lymfe wordt in de lymfeklieren gezuiverd. De lymfeklieren filteren alle ziektekiemen uit.De lymfe is een bleke vloeistof ,die witte bloedcellen bevat. De aders van de benen kunnen we  onderverdelen in 3 groepen: oppervlakkige aders (die onder de huid lopen), de diepe aders (tussen de spieren) en  verbindingsaderen, die het oppervlakkige en het diepe systeem verbinden.Omdat in de ontwikkelingsgeschiedenis van de homo-erectus ,drie miljoen jaren geleden ,de mens op 2 benen is gaan lopen, kunnen er spataders ontstaan (= erfelijk), en dan wel meestal in de onderste ledematen. Hier moet het bloed dan de ganse weg van de tenen af via de aders , tegen de zwaartekracht in, terug kunnen stromen naar het hart. Spataders (=varices) zijn onderliggende aders die uitgezet zijn en  opgevuld blijven met bloed. In principe kunnen zij ook elders in het lichaam dan in de benen ontstaan , bijvoorbeeld als aambeien bij de anus. Deze laatsten kunnen door een dokter weggesneden worden, dat is de beste oplossing tegen het bloeden uit de anus en darmen, dat daarmee vaak gepaard gaat (pijnlijk) , inplaats van zelf te blijven knoeien met allerlei ingebrachte "anus-ol-" zalven en ‘gel’. De beste behandeling voor spataders in de onderbenen , bestaat erin veel te lopen en te wandelen.Men kan ook een dermatoloog of  venereoloog ( ‘les veines’= de aders)  raadplegen. Bij vrouwen  ontstaan spataderen vaak tijdens een  zwangerschap, waarschijnlijk omdat onder de invloed van  hormonen ,  ingebouwde  klepjes van uitgezette aders verstoppen. Zwangere vrouwen kunnen best geen knellende kleding dragen , behalve elastisch rekkende kousen rond spatader-benen, en zich alle dagen koud douchen ,waardoor de bloedvaten elastisch blijven.Wie spataders gekregen heeft , slaapt best met een kussen onder de benen,dus met de benen iets hoger dan de rest van het lichaam. Mensen die beroepshalve veel en langdurig moeten rechtstaan , zoals bijvoorbeeld leraars/leraressen of stilstaande  verkoopsters-demonstrators in grootwaren-huizen , hebben een verhoogde kans op het ontwikkelen van spataderen .

2)  Fysiotherapie .
Dit is een paramedisch beroep , als uitloper van verpleegkunde .
Personen met rug-en/of nek-klachten of sport-verwondingen ,komen vaak bij een fysiotherapeut terecht ,die een aantal technieken beheerst zoals massage , manuele therapie ,therapie onder water, thermo-therapie , elektro-therapie , en therapie in een gymnastiekzaal.Wanneer het gaat over sport-verwondingen en  gymnastiek , kan men deze beiden bijna niet meer betrekken op de huidige jeugd, want die doet steeds minder aan sport , door elke dag urenlang voor de computer of de TV te zitten.Wat de jongens betreft , ontwikkelen deze daardoor ook nog  sperma van een slechte kwaliteit ,dus het ziet er niet goed uit voor het nakomelingenschap van de oorspronkelijke Vlamingen , Belgen en Europeanen in het algemeen .
Bij een thermo-therapie worden warmtelampen gebruikt die met infrarood + eventueel ultra-violet, een patient plaatselijk bestralen ,bijvoorbeeld op de borststreek ter plaatse van hals en longen bij een erge verkoudheid of bronchitis . Ook toegepast worden hete modderbaden ,paraffinebehandelingen (bijvoorbeeld bij ontharingen), ultrageluid,korte golf- en microgolf -diathermie,waarmee de te behandelen weefsels of spierenbundels  plaatselijk verwarmd worden om de pijn te verlichten en het herstel te bevorderen.
Bij een massage ,en manuele therapie ,wordt het lichaam gewreven tegen fysieke pijn , of geklopt op de borstkas om slijm dat in de longen vastzit ,los te maken.De behandeling van gewrichten, wervelkolom en ledematen behoren tot  het gebied van de manuele therapeut ,waar dit vroeger het domein was van de osteopaat of de chiropractor . De osteopathie is een manuele, diagnostische en therapeutische benadering van de gewrichts- en weefselmobiliteit in het algemeen. Een chiropractor of een "kraker" duwt zeer precies met zijn vingers op een wervelkolom of op gewrichten , totdat die weer op hun juiste plaats zitten . 'Chiropraxie' is afgeleid van het Griekse woord 'cheir' (hand) en 'prattein' (beoefenen). Het betekent dus : met de hand beoefenen. De chiropractor betast de wervelkolom op zoek naar bewegingsbeperkingen (ook wel blokkades genoemd , en de invloed daarvan op het zenuwstelsel) of verschoven (soms versleten) ruggewervels die veel pijn veroorzaken , meer dan bij een lumbago. Als er ergens een blokkade is , kan dat op vele plaatsen  in het lichaam nadelige gevolgen hebben. De chiropractor heft de blokkade op , met een precies gedoseerde druktechniek , manipulatie genoemd.
Elektro-therapie is een behandeling met een spier-stimulerende elektrische stroom, of met straling (bijvoorbeeld met een laser voor weefselherstel of tegen een dikke buik door het wegsmelten van de vetlaag ) , of diathermie om pijn, stijfheid en spierzwellingen te verlichten en de genezing van wonden te bevorderen. Diathermie betekent letterlijk "diepteverwarming", en afhankelijk van het gebruikte energieniveau, produceren diathermie-apparaten warmte binnen in het lichaam van de patïent, maar diathermieapparaten kunnen ook gebruikt worden op een manier waarbij ze weinig of geen warmte afgeven. Diathermie kan dienen om wratten weg te branden , of  bij de behandeling van de prostaat bij mannen. Tegen prostaat-kanker kan ook een hormonale behandeling toegepast worden . Over hormonen wordt uitgeweid in de volgende bespreking , die heet :  " Huid en Hormonen " .